null

OpinieMeedoen in de samenleving

Wantrouw burgers niet zo, en wijzig die nutteloze en harteloze Participatiewet

Mensen horen niet opgejaagd te worden door de overheid, maar geholpen, aldus Esmah Lahlah, Rutger Groot Wassink, Linda Voortman, Cees van Eijk en Arjen Kapteijns, wethouders te Tilburg, Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Den Haag.

Esmah LahlahRutger Groot WassinkLinda VoortmanCees van Eijk en  Arjen Kapteijns

Rapport na rapport laat zien dat de Participatiewet het tegenovergestelde bereikt van wat ermee wordt beoogd: dat deze wet mensen uitsluit in plaats van laat meedoen in onze samenleving. Gemeenten doen er van alles aan om de gaten in de wet te dichten. De echte oplossing is volgens ons een fundamentele wijziging van deze harteloze wet.

Onze samenleving wordt sterker als iedereen eraan kan bijdragen. Sinds 2015 is de Participatiewet daarvoor bedoeld: zorgen dat iedereen een redelijk inkomen krijgt, en hulp om mee te doen in de maatschappij.

Werkloos aan de kant

Helaas is dat niet wat in de praktijk gebeurt. Bijna een miljoen mensen wil graag meedoen, maar staat werkloos aan de kant, zakt steeds verder in de schulden, leeft ondanks een uitkering in armoede. Onder andere het Nibud constateert al langere tijd dat tienduizenden mensen maandelijks tientallen euro’s te kort komen. De huidige situatie in de wereld maakt het voor vele mensen nog nijpender. De wet helpt mensen niet verder, maar maakt dat zij zich niet erkend, niet geloofd en niet gesteund voelen.

De huidige Participatiewet is gebaseerd op het funeste uitgangspunt dat alle mensen zonder werk potentiële fraudeurs zijn. De wet staat vol verplichtingen, strenge controles en zogenaamde ‘prikkels’. Mensen die een uitkering krijgen, worden in sommige gemeentes gedwongen een ‘tegenprestatie’ te verrichten die hen geen stap verder helpt. Zij worden keihard gestraft als zij vrijwilligerswerk doen, boodschappen of een cadeau van iemand ontvangen. Jongeren zijn verplicht eerst een maand zonder inkomen naar werk te zoeken, voordat ze hulp krijgen.

‘Lokale muiterij’

De overgrote meerderheid van deze mensen wil graag bijdragen aan de samenleving en vraagt om hulp. Waarom zouden we hen dan niet zo behandelen? In de lokale praktijk zoeken we als wethouders de marges van de wet op. ‘Lokale muiterij’ volgens sommigen. Wij noemen dat liever eufemistisch ‘maatwerk’: zorgen dat wat de wet lijkt te verbieden toch gewoon gebeurt.

Wij zien dat het werkt: als je jongeren zonder werk vanaf dag één steun en begeleiding geeft, vermindert het risico op dakloosheid en schulden. Uitkeringsgerechtigden geef je lucht in het dagelijks leven door toe te staan dat zij boodschappen mogen aannemen van een welwillend familielid. Een bonus toekennen in plaats van een boete voor een bijbaan. Wij zoeken de randen van de wet op, maar zouden zoveel meer kunnen en willen doen. De Participatiewet zit in de weg en moet fundamenteel worden herzien.

Mensen verdienen vertrouwen. Een overheid die je niet opjaagt, maar je hulp biedt. Dat betekent dat een vergissing niet meteen leidt tot een terugvordering van duizenden euro’s. Dat de gedwongen ‘tegenprestatie’ wordt afgeschaft en mensen in plaats daarvan hulp krijgen om te kijken op welke manier ze het beste mee kunnen doen.

Daarnaast hebben mensen recht op een redelijk inkomen, op basiszekerheid. Dat begint met de zekerheid dat je je rekeningen kunt betalen, en dat je hulp krijgt, ook als je nog wat spaargeld hebt of met iemand samenwoont.

Schrap de boete op samenwonen

Daarom willen wij dat de bijstandsuitkering zo snel mogelijk wordt verhoogd, zodat mensen op zijn minst genoeg geld hebben om rond te komen. Ook moet het kabinet de boete op samenwonen (de zogeheten kostendelersnorm) schrappen, zodat mensen niet langer worden gekort op hun uitkering omdat ze met iemand onder een dak wonen die een inkomen heeft. En wanneer mensen ondanks extra ondersteuning geen betaald werk kunnen vinden, is het de taak van de overheid om voor hen werk of een waardevolle dagbesteding te creëren. Werk met een eerlijk loon en goede arbeidsvoorwaarden.

Ieder mens kan in het leven tegenslag ervaren. En ieder mens moet dan kunnen vertrouwen op steun die hen daadwerkelijk verder helpt, in plaats van een overheid die uitsluit. Het is aan politiek Den Haag om moed te tonen en de Participatiewet grondig te herzien.

Lees ook:

Wie het leven al amper kon betalen, komt nu in grote problemen. ‘Dan eet ik maar minder’

Jolanda Dale (58) uit Winschoten leeft op één maaltijd per dag. Als ze alleen thuis is, gaat de verwarming uit. Ze vertelt dat maar zelden. ‘Ik wil niet dat mensen zeggen: ‘Ach, wat sneu’. Maar door allerlei omstandigheden kom ik niet rond, nee.’

Meer vertrouwen en meer zekerheid: de Participatiewet moet anders

Meer bestaanszekerheid en toekomstperspectief voor mensen met een bijstandsuitkering, en juist minder wantrouwen vanuit de overheid. Daarvoor pleit een grote groep deskundigen en organisaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden