Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wanneer ziet de overheid in dat de circulaire economie zorgt voor minder verspilling?

Opinie

Irene van Staveren

Irene van Staveren © Maartje Geels
Column

De circulaire economie is eigenlijk een veel efficiëntere economie dan die we nu hebben. Onze economie kent een grote verspilling van grondstoffen, omdat die doorgaans maar een keer gebruikt worden en er veel restproductie is (die niet verkocht wordt) en productieafval (reststoffen) ontstaan. 

En dan hebben we ook nog vervuilende verpakking, luchtverontreiniging en vervuiling van oppervlaktewater als onbedoeld bijgevolg. Die rotzooi noemen economen externaliteiten. Het is eigenlijk vreemd dat onze markteconomie, die zo gericht is op efficiëntie, desondanks zo verspillend is.

Lees verder na de advertentie
Het antwoord van de standaard economische theorie is beprijzing van ex­ter­na­li­tei­ten

De verklaring voor deze paradox zit in het feit dat er alleen marktprijzen ontstaan voor dingen die mensen willen en kunnen kopen. Dat betekent dat we wel een blikje frisdrank kopen als we dorst en wat geld op zak hebben tijdens een wandeling, maar niet betalen voor de schone lucht waar we doorheen lopen. En ook niet voor de afvalverwerking als we het lege blikje in de afvalbak gooien. Die kosten hebben we als consument geëxternaliseerd naar de gemeente en dus de belastingbetaler. Net zoals de blikjesfabrikant de vervuiling van bauxietwinning en fabricage heeft geëxternaliseerd. De nadelen zijn voor het milieu en de lokale bevolking.

Het antwoord van de standaard economische theorie is beprijzing van externaliteiten. Dat maakt de winkelprijs van een blikje frisdrank hoger: de consument moet nu zelf betalen voor alle kosten die zijn gemaakt bij grondstofwinning, productie, transport en afvalverwerking van het product. Wordt onze economie daar echt efficiënter van? Neemt de verspilling dan af of zijn we er alleen maar transparanter over door er een prijskaartje aan te hangen? Het cynische antwoord op deze vraag is dat er niks verandert. Er wordt van economen tenslotte gezegd dat ze van alles de prijs kennen, maar van niets de waarde. 

Dat antwoord houdt echter geen rekening met langetermijneffecten van marktwerking. Want frisdrankjes in de meest verspillende verpakkingen zullen duurder worden dan frisdrankjes in minder verspillende verpakkingen. En die laatste zullen meer consumenten weten te trekken dan de eerste, omdat ze goedkoper zijn. Zo dwingt de markt bedrijven tot duurzamere productie: via concurrentie en het prijsmechanisme.

Wordt de economie daar dan op termijn efficiënt van? Nee, ook dan niet. Laten we eerlijk zijn, consumenten betalen voor het nut dat ze ontlenen aan een product en kiezen uit wat er aangeboden wordt. En bedrijven bieden aan wat ze met een winstmarge kunnen verkopen. Zolang die twee elkaar blijven vinden, geeft de markt geen prikkel om meer verspilling tegen te gaan dan wat de externe effecten kosten. 

Een circulair efficiëntiebegrip draait om productie voor lan­ge­ter­mijn­ge­bruik met een minimum aan verspilling

Dus, een circulaire economie ontstaat niet zomaar uit marktwerking. Maar het is wel een economie met minimale verspilling, waarin producten zo ontworpen worden dat ze steeds weer hergebruikt kunnen worden. Voor die omslag hebben we overheidsbeleid nodig, durfinvesteringen en maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Zo'n circulaire economie is wél echt efficiënt, omdat die nieuw materiaalgebruik minimaliseert door modulair ontwerp en hergebruik. Ongeacht de prijs die men wil betalen voor vervuiling: de marktwerking voor rotzooi ondermijnen we daar juist mee. De circulaire logica noopt wel tot vervanging van het lineaire efficiëntiebegrip, van zoveel mogelijk output per input. 

Een circulair efficiëntiebegrip draait om productie voor langetermijngebruik met een minimum aan verspilling. Is dat nieuw? Welnee. De Canadese econome Margaret Reid introduceerde deze definitie al in 1943 in haar boek 'Food for People'. Efficiëntie als de minimalisering van verspilling. Ze was haar tijd ver vooruit.

Lees hier meer columns van Irene van Staveren.

Deel dit artikel

Het antwoord van de standaard economische theorie is beprijzing van ex­ter­na­li­tei­ten

Een circulair efficiëntiebegrip draait om productie voor lan­ge­ter­mijn­ge­bruik met een minimum aan verspilling