Opinie Klimaatverandering

Wanneer trekken wij, wetenschappers, groene hesjes aan?

Het is beschadigend voor de geloofwaardigheid van wetenschappers als ze zelf niet alles uit de kast halen in de strijd tegen de klimaatverandering, menen Maarten Schrama en Benjamin Sprecher, verbonden aan het Institute of Environmental Sciences van de Universiteit Leiden.

Terwijl de hitterecords ons om de oren vliegen – voorwaar een formidabele prelude op de catastrofale versie van klimaatverandering waarop we momenteel afstevenen – is Nederland bezig met reuze belangrijke onderwerpen, zoals ‘koopkrachtreparatie’ en het ‘beteugelen van de toeristentoestroom’. Klimaatproblematiek werd deze troonrede welgeteld één keer genoemd. Dat was al vaker dan tijdens de meeste eerdere edities.

Gedurende lange tijd konden wetenschappers zich verstoppen achter een neutrale rol: we leveren de data, geven suggesties voor beleid, politici leveren de actie. Deze manier van werken is niet meer houdbaar. In het geval van klimaatverandering, allesbepalend in onze tijd, lijkt actie grotendeels uit te blijven. Politici bewijzen lippendienst aan het onderwerp en gaan vervolgens over tot de orde van de dag. Het gevoel van urgentie hangt blijkbaar niet af van de hoeveelheid rapporten, zoals het hoogst alarmerende United Science-rapport aangeboden aan de Verenigde Naties, of van wetenschappelijke consensus. Daarom vragen wij ons nu af: moeten wetenschappers niet veel meer doen om het schip bij te sturen?

De tijd van het bakken van zoete broodjes is voorbij, dat moge duidelijk zijn. Maar hoeveel duidelijker kunnen we daarover zijn, zonder de neutrale positie van de wetenschap (al te ver) aan te tasten?

Vastketenen

Duidelijkheid kan op allerlei manieren. Natuurlijk kunnen we petities en verklaringen tekenen, zoals van Scientists for Future NL, waarin meer dan 1000 wetenschappers een breedgedragen oproep aan maatschappelijke instanties, bedrijven en politiek doen. En we kunnen vrijdag meedoen aan de klimaatstakingen – naar verwachting de grootste demonstratie sinds de Irakoorlog. Maar als wij geloven in onze eigen wetenschap, waarom schreeuwen we dat dan niet van de daken? Waarom zijn we niet elke dag in de media om aandacht te vragen voor wat wij als het belangrijkste probleem van onze generatie zien? Waarom ketenen we ons niet vast aan de hekken van de kolencentrales? Het antwoord is vaak: we zijn wetenschappers, geen actievoerders.

Echter: het is juist beschadigend voor onze geloofwaardigheid als wij niet bereid zijn dezelfde offers te brengen die we vinden dat de samenleving moet brengen. Als Nobelprijswinnaar Mario Molina niet zijn eigen carrière op het spel had gezet om tegen de wil van een aantal chemiereuzen cfk’s te laten ­verbieden, hadden we nu een gapend gat in de ozonlaag gehad.

Voor de troepen uit

Hoe brengen we deze offers? Te beginnen door te stoppen met massaal vliegen naar conferenties. Ervoor zorgen dat alle Nederlandse kennisinstellingen binnen vijf jaar klimaatneutraal zijn. Maar bovenal de urgentie op alle politieke en bestuurlijke niveaus duidelijk maken. In andere woorden: wij, kennisinstellingen en opleiders van de volgende generatie, moeten voor de troepen uit lopen, waar het de voorgestelde transities betreft. Haal alles uit de kast om te zorgen dat de toekomstvoorspellingen niet bewaarheid worden.

Gelukkig zijn er redenen om hoopvol te zijn. Zo hadden we deze zomer een voorproefje van een onleefbare toekomst – het hitterecord in Nederland en buurlanden werd met meer dan 1,5 graad verbeterd. Iedereen voelt inmiddels dat het niet pluis is. Ten tweede: de jongste generatie begint zich te roeren – zij is zich steeds pijnlijker bewust van haar uitermate beroerde toekomstperspectief. Ten derde: duurzame energie is op veel plaatsen nu al goedkoper dan fossiele energie. Een belangrijke omslag, omdat de markt eindelijk in het voordeel van duurzame energie gaat werken. En: Europa is strijdvaardiger dan ooit op dit thema en lijkt haar rol op het wereldtoneel serieus te gaan ­nemen. Nu wij, wetenschappers nog.

Zie ook de website van de Universiteit Leiden.

Lees ook:

De oceanen zijn geen bodemloze put, ze zitten aan hun taks

De oceanen zijn altijd een buffer geweest tegen de opwarming van de aarde. Maar dat kan zich tegen ons keren, waarschuwt een VN-rapport op 25 september.

Greta Thunberg: irritant, maar keihard nodig

Ja, Greta Thunberg, de zestienjarige klimaatactiviste, roept irritatie op. Maar juist omdat ze zo stellig is, vervult ze een onmisbare rol in het klimaatdebat, schrijft filosofie-redacteur Leonie Breebaart in dit essay.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden