Opinie

‘Wandeling vanaf Westerbork is prachtig plan’

Kamp Westerbork Beeld EPA

Erg jammer dat de wandeling tijdens Nacht van de Vluchteling wegens bezwaren niet vanaf kamp Westerbork vertrekt, vindt Lion Tokkie, project Werkkampen in Nederland.

Het zou zo mooi zijn geweest als op zaterdag 15 juni , in de Nacht van de Vluchteling, lopers ook vanuit Kamp Westerbork hadden kunnen starten. Na dreigementen besloten de organisatoren de wandeling af te gelasten. Een wandeling die tegelijk een modern herdenken had kunnen zijn.

Want laten we als slachtoffers en nazaten de realiteit onder ogen zien. Voor de meeste bezoekers is het Herinneringscentrum Kamp Westerbork een uitstapje. Ze lopen er een paar uur rond. Een school, een groep volwassenen, een gezin met vader, moeder en een paar kinderen. De ene groep goed voorbereid, de ander slechts ad hoc.

Ze bekijken de tentoonstelling waarna de bus ze naar het kampterrein brengt. Ze laten de omgeving, de monumenten en de geschiedenis op zich inwerken. Er heerst een gewijde en soms bedrukte sfeer. Iedereen vindt het vreselijk wat daar heeft plaatsgevonden. Voor de een is het nieuw en voor de ander een bevestiging van en confrontatie met wat er zich heeft voorgedaan. Ze kijken elkaar aan en zeggen bij de uitgang tegen elkaar “heftig hè, heftig”. Een minuut later vraagt een kind om een ijsje of eten ze een broodje.

In Polen doet de combinatie Krakau en Auschwitz het goed. Een hapje en drankje, een mooie stad, de zoutmijnen, de filmlocaties van ‘Schindler’s List’ en als klap op de vuurpijl een bezoek aan Auschwitz: de ultieme ‘Holocaust experience’.

De huidige generatie gaat tijdens zijn vakantie in Drenthe, Polen of Zuid-Duitsland kennisnemen van wat het nazisme mensen heeft aangedaan. Een bezoek aan een Duits concentratiekamp hoort daarbij. Is dit verderfelijk? Nee, kijk naar het Colosseum, de moordplaats van de Romeinen in Rome. Elk jaar bezoeken vier miljoen mensen deze plek. Auschwitz met meer dan een miljoen bezoekers en Westerbork met meer dan 150.000 bezoekers lijken hetzelfde lot beschoren.

Dat is wat ik zie. En eigenlijk is dit fantastisch: wat er in de jaren veertig is gebeurd wordt doorverteld aan de jongere generaties, zij het met de beleving en intentie van nu. Zoals Emile Schrijver, directeur van het Holocaustmuseum in oprichting, stelde bij de opening van de tentoonstelling ‘De Jodenvervolging in foto’s’: “Er wordt door de huidige generatie meer herdacht, maar met minder kennis van wat er toen heeft plaats gevonden.”

Vermoord

Ik zie dit moderne beleven als zeer positief: de periode 1938 – 1945 wordt niet vergeten. Vele tientallen malen ben ik in Westerbork en Auschwitz geweest als nazaat en onderzoeker van de Jodenvervolging. Voor de duidelijkheid, ook van mijn familie zijn meer dan 126 personen, jong en oud, vermoord en dan tel ik de aangetrouwde familie niet mee.

Voor mij is het onbegrijpelijk dat een groep Joodse mensen zich negatief uitliet over directeur Dirk Mulder en zijn medewerkers van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, toen die voorstelden om de Nacht van de Vluchteling vanuit Westerbork te laten starten. Ze zouden het gedachtengoed van de Jodenvervolging en de gevolgen verkwanselen aan de vluchtelingen van vandaag. Ongefundeerde kritiek met gemeenplaatsen als antisemitisme en Jodenhaat. Alsof vluchtelingen, moslim en niet-moslim, voor hun plezier huis en haard hebben verlaten en desolaat aan de deur van Nederland kloppen.

Hoeveel anders is de reactie daarop dan van de grote groep Nederlanders die in de periode 1936-1939 de Joodse vluchtelingen niet in hun woonomgeving duldden? Met dit in het achterhoofd sloten de toenmalige bestuurders de grens naar Duitsland en openden op de hei in Drenthe een kamp voor 1500 Joodse vluchtelingen. En dat was maar het begin van zijn geschiedenis. De bezetter liet zijn oog erop vallen, eind 1941 viel de beslissing het om te vormen tot een doorgangskamp naar de concentratie- en vernietigingskampen. Juli 1942 werden hier vanuit heel Nederland Joden, Roma en Sinti verzameld om hen met 93 treintransporten naar het oosten af te voeren.

Vanaf medio april 1945 werd het gebruikt als interneringskamp voor collaborateurs, hoewel er dan nog zo’n 950 Joden zitten. Van 1949 tot 1950 was het een militair kamp en in de jaren 50 zijn er Zuid-Molukkers gehuisvest.

Andere beleving

Veel van de critici bejegenen Mulder onheus. Ze realiseren zich niet dat hij en zijn medewerkers in de afgelopen 35 jaar het kamp hebben gemaakt tot wat het nu is. Dat de Jodenvervolging in uitvoering en gevolg het heftigste is wat men zich kan indenken, wil niet zeggen dat het herinneringscentrum geen andere functies mag en kan hebben.

Het protest van slachtoffers en nazaten is begrijpelijk. De oudere generatie heeft een totaal andere beleving. Het onwaarschijnlijke leed is niet te vatten voor ‘jongere’ Nederlanders onder de 50 jaar en mensen die geen familiale binding hebben met de Joodse geschiedenis van dit kamp. Hoe kunnen ze voelen wat een verjaardag is zonder opa en oma, tantes en ooms, zonder foto, zonder enige tastbare herinnering aan hen?

Maar we moeten ons realiseren dat de huidige generatie de gevolgen van het nazisme anders ervaart en beleeft. De oudere generatie is over vijftien jaar zo goed als uitgestorven en dan? Als Jood of Jodin je wil opleggen aan de niet-Joodse gemeenschap werkt uiteindelijk averechts. Wees eerlijk tegen jezelf want 100 procent begrip zal je nooit bereiken. En niet alles wat er tegen een Jood of de Joodse gemeenschap wordt gezegd moet bij de eerste oprisping antisemitisme worden genoemd. Wees tolerant, dat werkt in je voordeel. Wij, hier geboren, leven in vrijheid, wat we dagelijks ervaren.

Brug

De wandeling in het kader van de Nacht van de Vluchteling moet worden gezien als een brug tussen de slachtoffers en hun nazaten en de niet-Joodse gemeenschap. De tocht had zeker meer dan vierhonderd lopers aangetrokken, wat een uitstekende ondersteuning was geweest voor het centrum en de herinnering aan de Holocaust. Mensen die onze ervaring niet hebben, of ze nu uit de Amerika, Afrika of klein-Azië komen, begrijpen na een uitleg wat er heeft plaatsgevonden in Westerbork, Auschwitz en andere kampen. Dat leidt tot directe compassie. Maar de ‘Holocaust experience’ is ook de realiteit van vandaag. 

Lees ook: 

Nacht van de Vluchteling niet in Westerbork na bedreigingen

De Nacht van de Vluchteling gaat dit jaar niet van start vanaf Herinneringscentrum Kamp Westerbork. De organisatie van deze eenmalige editie van Hooghalen naar Groningen heeft de tocht afgelast wegens aanhoudende bedreigingen en intimidaties. 

Het is de hoogste tijd voor geschiedenisles over vluchtelingen

Eind 1938 begon de situatie voor de Joden in Duitsland erg penibel te worden. Wie daar nog aan twijfelde, wist na de Kristallnacht beter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden