Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Walging is geen reden om een grondrecht aan te tasten

Opinie

Stefan Paas en theoloog en publicist

Opinie

Dat veel mensen ritueel slachten verafschuwen, is geen reden het te verbieden. Integendeel: dat moet ons waakzaam maken.

Als de consternatie rondom het wetsvoorstel op ritueel slachten iets bewijst, is het wel het ongelijk van VVD-Kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert. Een paar weken geleden beweerde zij nog dat de vrijheid van religie overbodig was. Het recht op vrije meningsuiting zou voldoende waarborg bieden voor religieuze vrijheid. Maar zoveel is nu wel duidelijk: religie is meer dan een mening. Religie houdt zaken in als het laten leegbloeden van een schaap, nadat het onverdoofd de strot is afgesneden.

Ik schrijf het expres zo op, om de weerzin te verwoorden die dit gebruik oproept bij de meerderheid van de Nederlanders - ook bij mij. We hebben dan namelijk precies één van de redenen te pakken waarom grondrechten, zoals het recht op religieuze uitingen, toegekend worden. Zij beschermen minderheden tegen de weerzin van meerderheden. Homoseksuele handelingen, sommige religieuze gebruiken, het produceren van porno, grove grappen op een podium - het zijn allemaal zaken die meer of minder mensen weerzin inboezemen. Precies daarom zijn er grondrechten.

De suggestie die je soms hoort, dat ritueel slachten zo walgelijk is dat het verboden zou moeten worden, zou ons dus waakzaam moeten maken. Als walging voldoende is om grondrechten aan te tasten, zouden we het Saoedi-Arabië moeilijk kwalijk kunnen nemen dat het homo's discrimineert. De discussie rond ritueel slachten is zodoende een test voor de draagkracht van Nederland.

De vraag of grondrechten meer zijn dan een wassen neus, draait om het vermogen van de meerderheid om zijn walging te beteugelen. Er is hier een analogie met de beroemde uitspraak die aan Voltaire wordt toegeschreven: ik walg van wat u zegt / doet, maar ik zal me tot het uiterste inzetten voor uw vrijheid om het te zeggen / doen.

Een andere belangrijke reden voor het toekennen van grondrechten draait om gelijkheid. Vaak is de klacht te horen dat religieuze vrijheden het mogelijk maken dat gelovigen dingen zeggen en doen die anderen niet mogen. Dat zou oneerlijk zijn. Nu is dat wel een naïef idee van gelijkheid.

Immers, dit soort ongelijkheid vinden we overal. Hans Teeuwen mag op het podium zeggen dat hij bepaalde niet nader te omschrijven seksuele handelingen met de Majesteit wil verrichten. Wie dat zomaar op straat zou zeggen, zou strafbaar zijn.

Grondrechten scheppen een ogenschijnlijke vorm van ongelijkheid. Maar het doel daarvan is juist een grotere gelijkheid te creëren. In een democratische samenleving is het belangrijk dat burgers, ook religieuze burgers, zich zoveel mogelijk deel­nemer voelen aan het democratisch proces. Als zij eerst een deel van hun identiteit moeten afschroeven voordat zij volwaardig kunnen deel­nemen aan het publieke leven, is dat schadelijk voor de kwaliteit van de democratie.

Het toekennen van grondrechten, waardoor sommige groepen en individuen in sommige situaties meer mogen dan andere burgers, is daarom te vergelijken met het toekennen van handicaps bij paardenraces. Om een zo gelijk mogelijke wedstrijd te waarborgen, verschijnen de paarden ongelijk belast aan de start. Juist het aantasten van grondrechten vergroot zodoende de ongelijkheid in de samenleving.

Betekent dit nu dat het wetsvoorstel niet moet worden aangenomen?

Dat blijft een uiterst moeilijke afweging, mede omdat onze gevoeligheid voor dierenleed sterk is gegroeid. Er is geen oplossing die iedereen tevreden stelt. In elk geval getuigt het van wijsheid om maximaal te proberen het voor orthodoxe joden en moslims niet moeilijker te maken dan het voor hen al is om deel te nemen aan de samenleving. Gemakkelijke praatjes over 'primitieve gebruiken' en 'privileges van gelovigen' horen daarom niet thuis in dit debat.

Deel dit artikel