null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Waarom principiële eigenheimers als Omtzigt in eigen kring zoveel ergernis oproepen

Den Haag mag het zenuwcentrum zijn van de politiek – soms ook het zenuwencentrum – maar er is een man die thuiszittend in Enschede meer invloed heeft dan alle verkenners en fractievoorzitters bij elkaar. Ja, ik heb het over Pieter Omtzigt. Maar ik wil het niet alleen over hem hebben, want het schouwspel dat zich nu voltrekt draait misschien nog wel meer om de verstikkende consensuscultuur in onze polder dan om degene die die cultuur doorbrak.

Er was al het nodige te doen rond Omtzigt binnen zijn eigen partij, het woord ‘fluistercampagne’ viel, er was sprake van een zijspoor, en CDA’ers in het land zegden uit protest hun lidmaatschap op of dreigden dat te doen. Dankzij de onfortuinlijke Ollongren sloeg de onrust over van partij naar formatie, en dat door slechts vier woorden: ‘Positie Omtzigt: functie elders’.

En zo blijft het toeslagenschandaal doorwerken, hoe weinig dat ook een rol speelde in de verkiezingen. Zolang men niet van Omtzigt af is, is men niet van dit schandaal af – dat geldt natuurlijk ook voor Renske Leijten, maar zij is van de SP, dat is de oppositie. Zo iemand in eigen gelederen is onverdraaglijk.

Wat zijn hier de eigen gelederen? Dat kon wel eens verder reiken dan het CDA. Uit het rapport Ongekend onrecht bleek dat het milieu van de macht een geheel bestuursapparaat omvat, uitvoeringsinstanties, ministeries, kabinet, Raad van State, wat al niet. We hoeven ons daarbij geen complot voor te stellen, het is eerder een geïnstitutioneerde communis opinio. Een collectieve kijk op de dingen, die wel kan veranderen, maar alleen als het hele collectief opschuift.

Historicus James Kennedy heeft ooit beschreven hoe dit groepsmechanisme Nederland typeert bij sociale ontwikkelingen, en je ziet het – uiteraard – ook terug in de politiek. Zoals de Groene Amsterdammer onlangs schreef: “De Nederlandse politiek beweegt van consensus naar consensus en de partij die dit proces het best verkoopt, wint de verkiezingen.” Dit verklaart waarom middenpartijen hand in hand kunnen zweven door het ideologische spectrum, al naar gelang de tijdgeest.

Het verklaart ook waarom principiële eigenheimers in eigen kring zoveel ergernis oproepen. Hetzelfde doet zich voor, zo blijkt uit het Groene-artikel, bij de schil van planbureaus en wetenschappelijke adviseurs om de macht heen. Wie niet meedoet aan de koekoek-éénzang vliegt eruit. Of wordt doodgezwegen dan wel -geknuffeld; het scenario dat dreigt voor Omtzigt.

In Den Haag heet het intussen dat alle partijen naar links zijn opgeschoven, en qua retoriek is dat zo. Maar deze week lazen we ook zomaar, bam, hoe corona toeslaat mét aanzien des persoons: wie arm is, heeft twee keer zoveel kans eraan te sterven als wie rijk is. Sociale ongelijkheid is gezondheidsongelijkheid, en dat is een politieke keuze, zei sociaal-epidemioloog Anton Kunst in Trouw. “We moeten vaststellen dat de meeste partijen die gelijkheid als thema voeren, vorige week zetels hebben verloren.” Daar heb je die vermaledijde consensus weer – kunnen we die geen functie elders geven?

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden