ColumnIrene van Staveren

Waarom nóg een kabinet-Rutte?

null Beeld

Ik ben nogal geschrokken van de verkiezingsuitslag. U ook? Dat er nóg meer mensen dan vier jaar terug op de VVD hebben gestemd. Waarom in vredesnaam, na drie kabinetten-Rutte met een kindertoeslagenaffaire, waarbij verschillende VVD-ministers en VVD-staatssecretarissen betrokken waren, een woningcrisis en een stikstofcrisis, waarvan het einde nog lang niet in zicht is, en een bedroevende achterstand in het behalen van de doelen van het klimaat­akkoord?

Ik begrijp heel goed dat er kiezers waren die hun waardering wilden uitdrukken voor het crisismanagement van Rutte. Maar dat kan ook anders. Stuur hem een kaartje of laat desnoods een T-shirt bedrukken met de tekst ‘Mark is mijn held’.

Ik heb ook waardering voor zijn aanpak van de crononacrisis die, geheel ingaande tegen de liberale principes van zijn partij, twee lockdowns, een avondklok, en miljarden aan staatssteun vereisten. Maar een stem op de VVD is een stem op vier jaar min of meer hetzelfde beleid dat nu juist de problemen die ik hierboven noemde, heeft veroorzaakt.

Weinig lessen geleerd

Ik heb zonet het verkiezingsprogramma van de VVD er nog maar eens op nageslagen. Helaas zijn daarin maar weinig lessen geleerd van wat er de afgelopen jaren is misgegaan. Er staat een aantal maatregelen in, zoals verhoging van het minimumloon en het (voorzichtig) aanpakken van zorgcowboys. Maar het vertrouwen in de markt is nog vrijwel even hoog als voorheen.

Er staat zelfs een stukje in het programma waarin het succes van bierbrouwers met het aanbod van lekker alcoholvrij bier wordt gevierd. Echt waar, op bladzijde 38 van het programma. Om te illustreren dat de markt prima maatschappelijke problemen kan oplossen. Wacht even. Welk probleem heeft nul-punt-nul bier dan opgelost? Verkeersdoden door alcohol? Nee, die zijn sinds 2016 juist toegenomen. De obesitasepidemie? Nee, overgewicht en obesitas nemen juist schrikbarend toe, ook de laatste jaren ondanks vrijblijvende voorlichting over bewegen en gezond eten. Het is leuk dat de keuzemogelijkheden van alcoholvrije drankjes voor de consument vergroot zijn, maar dat is dan ook alles wat er ‘opgelost’ is.

Naïviteit

Het biervoorbeeld is een mooie illustratie van de naïviteit van deze partij over de rol van de markt in de maatschappij. Verhoging van het minimumloon gebeurt niet door de markt. Zelfs niet toen Rutte bedrijven opriep om de lonen te verhogen. Dat moet de overheid dus afdwingen. En meer woningen biedt de markt ook niet in voldoende aantallen aan. Daar wil de partij een bouwfonds voor instellen.

Maar waarom wordt de burger dan nog steeds opgezadeld met zo’n hoog eigen risico in de ziektekostenverzekering? Dan is er opeens wel weer volop geloof in de markt, namelijk dat mensen dan minder snel naar de dokter gaan en minder medicatie willen. Alsof het om een biertje gaat. Nee, als de zorgkosten aangepakt moeten worden, richt dan een nationaal zorgfonds op voor de basisverzekering. Dan wordt er minder tijd verspild aan administratie en minder geld aan reclames.

Soms is de overheid minstens zo efficiënt als de markt. Kijk bijvoorbeeld naar de Gasunie en Tennet, twee staatsbedrijven die in 2019 samen 400 miljoen euro van hun winst in de schatkist hebben gestort. Daar drink ik een biertje op.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden