OnderwijsTaalbeheersing

Waarom moet lezen ‘leuk’ zijn?

Goede taalbeheersing maakt mondige burgers. Dus veel lezen op school moet gewoon, aldus Maarten Mestrom.

Als zij-intreder volg ik met belangstelling de discussie over het schoolvak Nederlands. Deskundige na deskundige betoogt dat het slecht gaat met de taalbeheersing van scholieren, iets dat ik op grond van mijn ervaringen als beginnend docent kan bevestigen (en wat ook blijkt uit de Pisa-scores).

Vervolgens wordt vastgesteld dat middelbare-schoolleerlingen te weinig lezen, hetgeen hun taalbeheersing niet ten goede komt. Correct. Taal leer je door er intensief mee bezig te zijn. Door te lezen bijvoorbeeld. Als oorzaak van de geringe leesbereidheid van de appende jeugd wordt genoemd: ze vinden het niet ‘leuk’. De oplossing is dat wij (opvoeders) het lezen weer ‘leuk’ moeten maken.

Naar mijn mening wordt hier een essentiële denkfout gemaakt. Wie heeft ooit verzonnen dat lezen primair leuk zou moeten zijn?

Vergelijk het eens met wiskunde. Stel je voor: de docent begint het jaar met: ‘Beste kinderen, wiskunde heb je nodig voor natuurkunde, programmeren en economie. Om wiskunde te begrijpen moet je vergelijkingen oplossen. We gaan dit jaar tien vergelijkingen maken.’

De kinderen in de klas kijken geschrokken op van hun iPad waar ze net lekker op zaten te ‘Fortniten’ en roepen vervolgens, in lijn met wat des pubers is: ‘Getsie, daar hebben wij helemaal geen zin in!’

‘Oké, jongens’, zegt onze docent, ‘dan doen we er dit jaar negen!’

‘Getsie nee’, roept de klas, aangemoedigd door het behaalde succes, ‘Daar hebben we ook geen zin in!’

‘Goed klas’, zegt de docent. ‘Acht!’

‘Hè nee’, roept de klas…

…enzovoorts. Iedereen voelt op zijn klompen aan dat het niet goed afloopt als de leerlingen het curriculum aanpassen op basis van het criterium ‘leuk’.

Taal is smeermiddel

Toch is dit wat er gebeurt in het taalonderwijs. In plaats van te zeggen: ‘goede beheersing van de standaardtaal is noodzakelijk om succesvol in onze samenleving te functioneren. De manier om de taal te leren is door boeken en kranten te lezen. Tevens draagt dat bij aan begrip van onze samenleving. Daarom lezen we op school de belangrijkste boeken uit onze geschiedenis’, neuzelt men over de vraag of het ‘wel leuk’ is.

Taal is niet ‘leuk’. Het is het smeermiddel van de samenleving. Als je de taal beheerst, verloopt je carrière gesmeerd(-er). Als je je niet goed in het Nederlands kunt uitdrukken, maak je minder kans bij sollicitaties en blijft hoger onderwijs voor jou gesloten. Je kunt geen handleidingen lezen en geen notariële aktes begrijpen. Je snapt de brief van de deurwaarder niet.

Zijn notariële akten of brieven van deurwaarders leuk? Come on. Natuurlijk niet; het is het meest kiespijn veroorzakende proza dat er bestaat, maar het is de talige realiteit waar je mee te maken kunt krijgen. Goede taalbeheersing maakt mondige burgers.

Trainingsschema

In de sportwereld snappen ze het: als je beter wilt worden dan is regelmatige herhaling volgens een progressief trainingsschema de methode.

Zo’n trainingsschema voor lezen heet een leeslijst. Die zorgt ervoor dat leerlingen:

a. complexe teksten (en niet het Facebook fakenewsproza dat ze toch wel onder ogen krijgen) tot zich nemen en

b. op een elementair niveau vertrouwd worden gemaakt met verschillende opvattingen die in een democratische samenleving naast elkaar bestaan.

Leeslijst verplicht

Gewoon: verplicht. Gaan ze het per ongeluk óók nog leuk vinden, well good for them, leuk voor hen.

En zo niet; dan wordt er in ieder geval hopelijk een talige basis gelegd waar ze hun hele leven plezier aan beleven.

Maarten Mestrom begon na 25 jaar muziekonderwijs en freelance-journalistiek met de deeltijdopleiding tot leraar Nederlands. 

Lees ook

Een boek lezen? Pure tijdverspilling, vinden Nederlandse jongeren

De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren daalt hard in vergelijking met andere landen. De Stichting Lezen en Schrijven vindt dit alarmerend en onderwijsministers roepen op tot een leesoffensief. Is dat genoeg?

Waarom de prestaties in het Nederlandse onderwijs al jaren dalen

Het oplopende lerarentekort zet de kwaliteit van het onderwijs onder druk, waarschuwt vakbond Aob. Maar de prestaties van Nederlandse leerlingen glijden al veel langer af. Hoe komt dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden