ColumnJames Kennedy

Waar zijn de goede Amerikaanse sprekers gebleven?

Vaak wordt mij gevraagd of ik ’s nachts om drie uur de wekker zet om naar de Amerikaanse debatten te kijken. Dat heb ik tot nu niet gedaan. En daar ben ik naderhand ook nooit rouwig om geweest, wat eigenlijk wel spijtig is.

Want meeslepende debatten en oraties hoor je nauwelijks meer, hoewel dat ooit een belangrijk onderdeel was van de Amerikaanse politiek. De Amerikaanse negentiende-eeuwse denker Ralph Waldo Emerson schreef: ‘Speech is power; speech is to persuade, convert, to compel’.

Het ­talent om meeslepend te spreken kent ook schaduwkanten en kan leiden tot volksmennerij. Maar het vermogen om overtuigend te spreken is ook van levensbelang voor de democratie. En dat kwam in het eerste debat tussen Trump en Biden zeker niet tot uiting.

Het debat tussen Kamala Harris en Mike Pence afgelopen week gaf een beetje hoop dat het debat in de VS niet dood is, dat een beschaafde uitwisseling van tegenovergestelde politieke ideeën mogelijk is. Je hoeft je opponent niet 71 keer te onderbreken en elkaar voor rotte vis uit te schelden. Maar ze waren beiden helaas goed in het ontwijken van vragen. Pence wilde maar geen antwoord geven op de vraag waarom Amerika zo lijdt onder het coronavirus, en Harris weigerde de vraag te beantwoorden of Biden over zou gaan tot het benoemen van additionele rechters om een einde te maken aan de conservatieve meerderheid in het hooggerechtshof.

Welsprekendheid was heel belangrijk

Hoewel het veranderen van onderwerp een beproefde debattruc is, werd dit zo vaak door de kandidaten toegepast dat alle vragen die afweken van het geoefende betoog feitelijk werden genegeerd. De regels die beide partijen hebben afgedwongen voor de debatten gaven hen de zekerheid dat de moderator het hen niet lastig zou maken. De debatten die de kijkers kregen voorgeschoteld, waren daardoor nauwelijks inhoudelijk en spaarzaam met feitelijke informatie en uitwisseling van standpunten.

Ook de toespraken vallen tegen. Wie heeft nog het vermogen om verheffend en inspirerend te spreken? Welsprekendheid was heel belangrijk in de Amerikaanse politiek, om inwoners te verbinden in het streven naar hogere waarden. Dit was een van de ­talenten van Barack Obama, die met zijn speeches tot de publieke verbeelding sprak. In zijn indrukwekkende toespraak aan het begin van zijn carrière als nationale politicus tijdens de Democratische Nationale Conventie in 2004 riep hij op tot raciale verzoening. Zijn overwinningsspeech in 2008 na de succesvolle presidentscampagne ‘Yes We Can!’ gaf hoop dat een nieuw ‘wij’ mogelijk was. Tijdens zijn presidentschap zou Obama met zijn toespraken vaak een snaar weten te raken.

De Amerikaanse geschiedenis kent tal van gloedvolle sprekers. Iedereen kent de ‘I have a dream’-toespraak van Martin Luther King Jr. uit 1963, een betoog dat decennialang een bron van inspiratie is geweest. King was onderdeel van een retorische traditie voortkomend uit de kansels van zwarte kerken, maar hij liet zich ook beïnvloeden door de inspirerende redevoeringen die gangbaar waren ­onder de politici van zijn tijd.

Aanvallen en ontwijken

Twee van deze politici waren conservatieve Republikeinen van (bijna-)Nederlandse komaf. Een van hen van was Everett Dirksen, wiens vader was geboren in Oost-Friesland bij Emden. Dirksen zou met zijn diepe stem en uit het hoofd geleerde meeslepende ­betogen indruk maken. In 1964 zou hij als senator de nieuwe ­burgerrechtenwet verdedigen en de verbale strijd aangaan met witte zuiderlingen. Hij wist uiteindelijk voldoende stemmen binnen te halen om de wet erdoor te krijgen.

De ander was Guy Vander Jagt, congreslid uit Michigan en zoon van Nederlandse migranten, ­onder wiens gehoor ik ook een keer mocht zitten. In de jaren ­zeventig en tachtig was geen ­ander lid van het Congres welbespraakter dan hij.

De Amerikaanse politiek had altijd het vermogen om zulke mensen tot leiders te maken, maar nu gaat het vooral om aanvallen en ontwijken. We mogen hopen dat dit teken van een verziekte politiek niet lang zal overleven en dat grote redenaars weer een plek zullen krijgen in de politiek na deze verkiezingen.

James Kennedy

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving.  Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden