Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waar de wetenschap de plaats moet innemen van de religie, gaat het vrijwel altijd fout

Opinie

Ger Groot

Richard Dawkins. © epa
Column

De Britse evolutiebioloog Richard Dawkins gaat zijn boeken op internet gratis aanbieden in het Arabisch, Farsi, Urdu en Bahasa, zo schreef mijn collega-columnist Eildert Mulder in deze krant. Dat zijn de belangrijkste talen van de islamitische wereld en Dawkins is zo ongeveer de belangrijkste neo-atheïst van vandaag. 

Eerder financierde hij in Engeland een reclamecampagne met de boodschap dat er waarschijnlijk geen God is en we daarom beter van het aardse leven kunnen genieten. Ook in Nederland vonden sommigen dat een goed idee.

Lees verder na de advertentie

Dawkins wil zijn boeken dan ook niet verspreiden vanwege diens briljante wetenschappelijke inzichten. Als evolutiebioloog werd hij wereldberoemd met zijn mega-bestseller ‘Het zelfzuchtige gen’, dat al ruim veertig jaar helder uitlegt wat het darwinisme ons heeft gebracht. Helemaal kritiekloos waren zijn vakbroeders niet, maar dat hoort bij goede wetenschap.

Onzin

Veel meer kritiek heeft Dawkins over zich heen zien komen sinds hij in 2006 met zijn boek ‘God als misvatting’ een frontale aanval op de godsdienst opende. Deels was die aanval terecht. Wat vooral in de Verenigde Staten onder de noemer ‘creationisme’ aan onzin wordt beweerd is niet alleen in strijd met alle redelijke wetenschap maar óók met elke godsdienstige redelijkheid van vandaag. Dawkins ging het om dat eerste, niet om het laatste – en is vanuit theologische hoek dan ook verweten nauwelijks oog te hebben voor wat er binnen het godsdienstige denken wèl serieus gaande is.

De Werdegang van een scherpzinnig wetenschapsman tot een an­ti-ge­loofs­fa­na­ti­cus gaat met Dawkins mondiale initiatief een nieuwe fase in

Dat heeft hem er niet van weerhouden via Twitter krachtig voort te gaan op de ingeslagen weg. Zijn opmerkingen over onvolwaardig menselijk leven dat beter geaborteerd kan worden en andere radicale visies waarin de eugeneticus botst met de humanist vielen niet bij iedereen in de smaak. Ze maakten de geradicaliseerde Dawkins tot de Donald Trump onder de wetenschappelijke twitteraars.

Anti-geloofsfanaticus

Of misschien moeten we zeggen: tot de missionaris onder de belijdende atheïsten. De Werdegang van een scherpzinnig wetenschapsman tot een anti-geloofsfanaticus gaat met Dawkins mondiale initiatief een nieuwe fase in. Toch klinkt dat voor een Nederlandse lezer niet helemaal onbekend. In 2004 schreef Ayaan Hirsi Ali een ‘Woord vooraf’ bij een nieuwe uitgave van het ophefmakende ‘Atheïstisch manifest’ van de Nederlandse filosoof Herman Philipse, en toen liet ook zij al weten: ‘Ik zou willen dat alle 1,2 miljard moslims het boekje lazen.’

Zover is het met het ‘Atheïstisch manifest’ niet gekomen, maar Hirsi Ali kan gerust zijn: Richard Dawkins doet nu wat Herman Philipse toen níet deed. Zal het veel uithalen? Waar de wetenschap de plaats moet innemen van de religie, gaat het vrijwel altijd fout. Oorlogen tussen staten worden al sinds eeuwen niet meer om godsdienstige redenen uitgevochten, maar om ideologieën die zich vaker wèl dan niet op hun ‘wetenschappelijke’ onontkoombaarheid beroepen. Bij burgeroorlogen doen religieuze motieven het nog wel goed, maar wie nader toekijkt ziet ook daarachter vaak heel andere wrijvingspunten opduiken.

Achterdocht

Weet Dawkins die klip te omzeilen, dan ‘heeft zijn project op lange termijn misschien kans van slagen,’ zo beëindigt Eildert Mulder zijn column. Ik zou het hem graag nazeggen, maar net als bij Hirsi Ali lijkt daarvoor ook bij Dawkins de fundamentele voorwaarde van de twijfel te ontbreken. Welke ideologie je ook neemt, of het nu een religieuze of sciëntistische is of alles wat daartussenin zit, bekeringsijver die zich ten aanzien van zichzelf geen achterdocht veroorlooft zal onvermijdelijk uitmonden in duister fanatisme.

Wellicht is dat een karakterkwestie. Hirsi Ali lijkt indertijd moeiteloos van het ene geloof naar de andere rotsvastheid te zijn overgezwaaid: een vroomheidswisseling die nieuwe wijn onbekommerd in oude zakken doet. Of dat bij Dawkins ook zo is weet ik niet, maar zijn toenemende verbetenheid boezemt weinig vertrouwen in. Laten al die Arabisch, Farsi, Urdu en Bahasa sprekenden daarom maar gewoon beginnen bij het begin: voor Dawkins’ wetenschappelijke debuut ‘The Selfish Gene’ mogen zij hem oprecht dankbaar zijn. Dat ook een wetenschapper daarna wel eens de weg kwijt raakt zet hen misschien op het spoor van een heilzame scepsis. 

Lees hier meer columns van Ger Groot


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De Werdegang van een scherpzinnig wetenschapsman tot een an­ti-ge­loofs­fa­na­ti­cus gaat met Dawkins mondiale initiatief een nieuwe fase in