null Beeld

ColumnJurriën Hamer

Waar blijft de realpolitiek van de politici die Afghanen humaan willen opvangen?

Redactie Trouw

Europa heeft een heldere boodschap voor Afghanen die de terreur van de Taliban ontvluchten: geen Syrische toestanden alsjeblieft. EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell waarschuwde dat een “nieuwe, grootschalige migratiebeweging richting Europa” voorkomen moest worden. Laat deze ongastvrijheid even inzinken. Zelfs mensen die vluchten voor een regime waar Europese soldaten tegen vochten, zijn hier niet welkom. Zelfs vrouwen die dankzij Europese soldaten hun vrijheid konden opeisen, moeten hun heil maar ‘in de regio’ zoeken.

Liever luisteren dan lezen? Onze collega’s van Blendle spraken dit artikel voor u in.

Het is hardvochtig beleid, dat illustreert hoezeer migratie de achilleshiel van Europa vormt. Extreemrechtse politici zoals PVV-voorman Geert Wilders en Alice Weidel, co-lijsttrekker van Alternative für Deutschland, hebben de vreemdelingenhaat zodanig aangewakkerd dat mildere politici zoals demissionair premier Mark Rutte en Armin Laschet, de leider van de Duitse christendemocraten, nauwelijks meer voor vluchtelingen op durven te komen. Zij vrezen dat een volgende migratiehausse de PVV en AfD zomaar een verkiezingsoverwinning kan brengen en Europa verder afdrijft richting de autocratie.

Ik vrees dat ze een punt hebben. Begrijp me niet verkeerd: alle Navo-landen, waaronder de Europese leden, hebben de plicht om Afghaanse vluchtelingen ruimhartig op te vangen. Rutte en Laschet zouden niet voor hun eigen angst moeten zwichten. Maar de politieke risico’s van een fatsoenlijk asielbeleid zijn reëel.

Identiteitspolitiek bleek overal in Europa electoraal vuurwerk

De afgelopen twintig jaar heeft migratie een tragische politieke hoofdrol vervuld. De komst van asielzoekers riep vragen op over onze culturele identiteit, en identiteitspolitiek bleek overal in Europa electoraal vuurwerk. Miljoenen kiezers waren bereid om de rechtsstaat, economische belangen en basale feiten in de wind te slaan, als de politicus maar harde woorden had voor de vreemdeling en zachte woorden voor het vaderland. Het leverde in Nederland beschamende debatten op over Zwarte Piet en het zingen van het Wilhelmus.

Al deze xenofobie doet denken aan een boek van de Amerikaanse historicus Amy Chua. Zij betoogde in Day of Empire dat de opkomst én ondergang van machtige beschavingen, zoals het Romeinse rijk, toe te schrijven waren aan multiculturaliteit. Volgens Chua leidde tolerantie aanvankelijk tot vruchtbare culturele samenwerking. Zo konden Galliërs, Afrikanen en Grieken in het oude Rome allemaal hoge maatschappelijke posities bekleden. Maar te veel diversiteit, te veel talen en geloven, zorgde voor oplopende spanningen en, uiteindelijk, maatschappelijke implosie.

Ik heb geen idee of de analyse van Chua de wereldgeschiedenis verklaart. Maar de recente geschiedenis van Europa lijkt zich er wel naar te gedragen. Migratie heeft politieke partijen groot gemaakt die de democratie af willen breken, minderheden discrimineren en bereid zijn de grote problemen van onze tijd glashard te ontkennen. Zij ondermijnen de Europese samenwerking die, gezien uitdagingen als klimaatverandering, ongelijkheid en natuurlijk ook migratie, van cruciaal belang is.

Dus iedere gewetensvolle politicus die vluchtelingen meer en humaner op wil vangen moet ook realpolitik bedrijven, en zichzelf afvragen: hoe zorg je ervoor dat extreemrechts niet profiteert van een deugend asielbeleid?

Filosoof en schrijver Jurriën Hamer valt deze zomer in als columnist. Eerdere columns van hem vindt u hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden