null Beeld
Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

Waak voor meningen van verslaggevers

In een persoonlijk essay geeft een redacteur op haar eigen terrein een aanbeveling aan de politiek. Interessant, maar rolvermenging ligt op de loer.

De kwestie

In de bijlage Tijdgeest van 3 juli schrijft een onderwijsredacteur een essay over de noodzaak meer scholieren naar een hoger niveau te brengen. Dat kan met een brede brugperiode, maar die moet de overheid volgens haar opleggen. Ze besluit met een conclusie over de vrijheid voor burgers om een eigen school te beginnen, vastgelegd in grondwetsartikel 23: “Het zou kunnen helpen als de publieke waarden gelijkheid, vrijheid en ontmoeting niet alleen in het openbaar onderwijs, maar aan alle Nederlandse scholen verplicht worden gesteld. Maar dan moet artikel 23 worden afgeschaft. En welke minister durft dat aan?”

Deze ervaren redacteur schrijft met regelmaat over deze discussie. Zo laat ze november vorig jaar een bestuurder van bijzondere scholen het voordeel van het stelsel uitleggen en pleit Jeroen Dijsselbloem deze maand in een interview met haar ervoor om niet aan dit grondwetsartikel te tornen.

Het hoofdredactioneel commentaar verdedigt artikel 23 consequent.

De standpunten

Het Schrijfboek van de redactie stelt: “De kunst van de redacteur is de eigen mening in artikelen buiten beschouwing te laten. Dit ongeacht het genre.” Laat lezers zelf hun oordeel vormen, vervolgt het handboek. Uitzondering zijn het commentaar en de columnisten. De redactie heeft diverse redacteuren die ook een column schrijven. Het genre essay, volgens Van Dale een ‘subjectief, beschouwend opstel’, komt niet aan bod in het Schrijfboek.

De redacteur kent de ‘anti-meningenregel’ uit het Schrijfboek niet, maar ze vindt het vanzelfsprekend dat die geldt voor haar werk als verslaggever. Bij dit stuk, geplaatst op verzoek van de bijlageredactie, ging het niet om haar persoonlijke mening, maar om een analyserende ‘zoektocht’ naar gelijke kansen. Dat leverde de vraag op of de onderwijsvrijheid gelijkheid toelaat. Haar slotwoorden geven een scherp antwoord. “Maar een essay mag ook best wel scherp en duidelijk eindigen.” Ze stelt dat ze de discussie als verslaggever beslist open blijft volgen. Als in de krant al sprake is van een onduidelijke scheiding tussen opinie en verslaggeving, dan ziet ze die eerder potentieel in de columns van verslaggevers en in het risico dat een verslaggever met steevast dezelfde bronnen een bepaald beeld schept.

Op haar eigen binnenlandredactie riep het stuk discussie op, vertelt de onderwijsredacteur. De ene collega stelde dat ze bij volgende stukken over de onderwijsvrijheid mogelijk niet als neutraal wordt gezien. De ander vond juist dat de krant beter wordt wanneer een goed ingevoerde redacteur analyserend een eigen visie geeft. De chef van Tijdgeest deelt die laatste mening. “Je moet duidelijk zijn dat dit geen journalistiek verslag is maar je eigen visie, maar ik vind dat de redactie meer mag laten zien welke deskundigheid ze in huis heeft.” Mede daarom koos hij deze keer niet voor een auteur van buiten de redactie. “Redacteuren schrijven ook goed, niet onbelangrijk. Ik denk dat we nog iets strenger zijn voor een eigen collega als auteur.”

Ook andere redacteuren schrijven soms een essay over hun eigen terrein, zoals afgelopen zaterdag de Amerika-redacteur die betoogt dat het falen in Afghanistan vooral wijst op de zwakte van de democratie in de Verenigde Staten. Lezers reageren overigens niet op het feit dat de onderwijsredacteur als verslaggever ook een essay schrijft.

Oordeel

De onderwijsredacteur legt in haar essay een verband tussen gelijkheid en onderwijsvrijheid en laat een andere kant zien dan doorgaans in het hoofdredactioneel commentaar wordt belicht. Haar andere stukken over dit onderwerp zijn neutraal. Niet is gebleken dat haar onafhankelijkheid ter discussie staat. Toch was het verstandiger geweest minder onomwonden te constateren dat de onderwijsvrijheid moet worden afgeschaft. De vraag oproepen, dat is ook al wat. Het blijft dan beschouwender, net als het genoemde stuk van de Amerika-redacteur, zonder concreet beleidsvoorstel.

Ervaren redacteuren hebben een meerwaarde, maar moeten waken voor de rol van expert die een open blik kan belemmeren. Voeg daarom het genre ‘essay’ toe in het Schrijfboek met een omschrijving van ook de beperkingen. En laat de redactie kijken naar de grens tussen mening en verslaggeving over de hele linie in de krant. Alleen al omdat in dit tijdperk de meningen op (sociale) media de abonnee al om de oren vliegen.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden