Levenslessen

'Vrouwen, kom voor elkaar op'

Kaouthar Darmoni:
Kaouthar Darmoni: "Vrouwelijkheid is niet een leuk extraatje op de werkvloer, het is bittere noodzaak."Beeld Merlijn Doomernik

Hillary Clinton zal als president een rolmodel zijn voor miljoenen meisjes, zegt genderwetenschapper en buikdanslerares Kaouthar Darmoni (48) in de rubriek Levenslessen.

Marijke de Vries

Les 1: je hebt een voorbeeld nodig om te geloven dat het kan

"Mijn ouders, mijn drie zussen en ik woonden in Sousse in Tunesië in een flatje met één slaapkamer. Mijn zussen en ik sliepen in de woonkamer, in een kast was een douche. Maar vanuit ons appartement konden we wel de zee zien. Als kind zwom ik altijd naar het donkere water, daar was voor mij de vrijheid. Achter de horizon begon een andere, niet-onderdrukkende wereld.

Aan het strand kwamen veel Noord-Europese toeristen. Ik zag die vrouwen topless zonnen. Zij waren vrij. Zo wilde ik leven.

In ons middenklasse-milieu mocht dat niet. In Tunesië wordt jouw leven als vrouw buitenshuis voor jou bepaald. Ik had geluk dat ik van mijn ouders mocht studeren, zij vonden onderwijs heel belangrijk. Wij mochten geen voldoendes halen, wij moesten bij de top-3 van de klas horen.

Ik droomde ervan om te gaan studeren waar die Noord-Europese vrouwen vandaan kwamen. Maar studeren betekende voor mijn ouders: thuis blijven wonen. Mijn moeder zei: je kunt minister of ambassadeur worden, maar wel hier. Mijn vader was een belezen man, met hem sprak ik over boeken. Mijn favoriete auteur, Taha Hussein, was een bekende blinde schrijver uit een analfabete familie. Hij had gestudeerd aan de Sorbonne in Parijs. Ik dacht: dat kan dus, dat ga ik ook doen. En dat is me gelukt. Als Hillary Clinton president wordt, zal zij voor miljoenen meisjes een rolmodel zijn. Droom dat je het allerhoogste bereikt, zoals ik droomde van de Sorbonne. Mijn moeder meende het toen ze zei dat ik minister kon worden. Geweldig dat het mij was toegestaan om dat na te streven."

Les 2: Vrijheid is een offer waard

"Tot mijn puberteit was mijn moeder een geëmancipeerde vrouw die fulltime werkte als directiesecretaresse. Maar rond mijn veertiende veranderden zij en mijn vader in een jaar tijd in orthodoxe moslims. Ze werden een soort avant-gardistische salafisten.

Mijn ouders kregen een huwelijkscrisis en mijn moeder was zwaar depressief. Mijn vader was landbouwingenieur en ging voor zijn werk vaak naar Saudi-Arabië. Hij kwam er gebrainwashed vandaan. In dat geloof vonden mijn ouders elkaar terug. Ik moest opeens een sluier gaan dragen, mocht geen bikini meer aan en mijn sociale leven was verleden tijd.

Dat was het begin van een heftige strijd. Ik wilde geen hoofddoek op en weigerde te gehoorzamen.

Ik ben geslagen, geschopt, vernederd, in huis opgesloten. Mijn zussen pasten zich aan, maar ik wilde mijn vrijheden niet opgeven. Ik begreep niet waarom andere vrouwen mochten wat ik niet mocht, alleen omdat ze uit Europa kwamen.

Het probleem van de islam van mijn ouders is dat mensen zichzelf en hun spiritualiteit verliezen door alle regels, door wat niet mag. De band met mijn ouders is nog steeds niet geweldig. Maar dat offer heeft me veel opgeleverd: vrijheid, een eigen leven en authenticiteit."

Les 3: Vrouwen, kom voor elkaar op

"Ik woonde pas een paar maanden in Nederland toen ik een training gaf aan vrouwen die voor Artsen zonder Grenzen in Afrikaanse en Arabische landen gingen werken. Ik dacht - op zijn Arabisch - dit wordt een dag van vrouwen onder elkaar. Arabische vrouwen maken zich graag mooi voor andere vrouwen en geven elkaar dan complimentjes. Dus ik had een mooie lange rok met hoge split aangetrokken. Zakelijk, maar vrouwelijk.

Eén van de trainees zei tegen mij: 'Zo, jij durft!' Dus ik vroeg wat er mis mee was om als vrouw iets moois aan te trekken. Toen zei ze venijnig: 'Nou, zo heb ik het niet bedoeld, hoor.' Dat doen Nederlandse vrouwen vaak onderling. Ze zijn heel bitchy tegen elkaar, vreselijk. Een vrouw voelt wat een ander nodig heeft, daarom kunnen ze elkaar zo goed raken. Maar vrouwen zouden elkaar veel meer kunnen ondersteunen.

In de Arabische wereld heb je echt sisterhood, solidariteit. Vrouwen zijn er veel intiemer met elkaar. Van kleins af aan masseren en scrubben ze elkaar in de hamam, nemen ze elkaar in hun armen, knuffelen en dansen ze. Arabische vrouwen zijn niet afhankelijk van een man om zich geliefd te voelen. Het maakt niet uit of je liefde en zorg krijgt van een man of een vrouw.

Nederlandse vrouwen moeten minder praten en meer dansen en voelen. Praten doe je over het rotte in je leven, maar verbinden doe je met je lichaam, met je buik. Daarom dans ik met vrouwen. Via de beweging kun je intimiteit, plezier en sensualiteit delen. Buikdansen heet in het Arabisch de 'dans van de godinnen', als je die energie met elkaar deelt ervaar je de vrouwen om je heen heel anders, dan is er geen competitie, maar voed je elkaar."

Les 4: Ga, als het tijd is om op te stappen

"Ik was veertien jaar universitair docent genderstudies aan de UvA; pittige jaren van veel vergaderen en veel bureaucratie. Ik zag steeds vaker hoe studenten die ik twee jaar ervoor nog college had gegeven, opeens mijn collega's werden. Ze hadden nauwelijks ervaring met lesgeven en ik moest hen coachen. Omdat ze allemaal korte contractjes kregen, kon je niets opbouwen. Onderwijs is de basis van de beschaving, het is zo stom om dat te ondermijnen. Ook als docent merkte ik dat het goedkoper moest. Ik had twaalf minuten om een paper na te kijken. Dan kun je toch niet alles lezen? 'Dat hoeft ook niet', zei een collega, 'je kijkt gewoon ongeveer.' Ik maakte veel overuren. Soms ging ik huilend naar huis.

Ik wilde het systeem van binnenuit veranderen, maar de academische wereld is een dinosaurus. Toen er na de Maagdenhuisbezetting begin vorig jaar weinig veranderde en ik een burn-out kreeg, besloot ik dat het genoeg was geweest. Charles Aznavour heeft dat mooi gezongen: Il faut savoir quitter la table. Je moet weten wanneer het tijd is om op te stappen. Ik wilde invloed hebben. In het bedrijfsleven kan dat. Nu ik freelance doceer aan universiteiten hoef ik mijn commentaar niet meer voor mij te houden."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Kaouthar Darmoni Beeld Merlijn Doomernik
Kaouthar DarmoniBeeld Merlijn Doomernik

Les 5: Wees gastvrij

"Mijn zoon speelde een keer bij een vriendje. Ik zou hem om half zes ophalen, maar mijn werk liep uit, dus ik belde dat ik een half uur later zou zijn. Toen ik bij het huis aankwam, stond hij met zijn jas aan op de stoep terwijl dat gezin binnen zat te eten. De moeder kwam nog wel even naar buiten en zei: 'Sorry, we hadden niet op een extra eter gerekend'."

undefined

Les 6: Provoceer!

"Mijn oma was analfabeet en groeide op in een harem. Ze citeerde altijd de profeet: zoek kennis van je geboorte tot de dood. Toen ik als zesjarige naar de basisschool ging leerde ik haar, op haar zeventigste, lezen en schrijven. Ondanks haar achtergrond en gebrek aan economische macht, runde mijn oma onze familie met autoriteit. Ze zei altijd waar het op stond en was uiterst provocerend. Mijn oom was getrouwd met een Française. Als die vrouw slecht gehumeurd was, zei ze: 'Ik heb migraine.' Dan zei mijn oma tegen mijn oom: 'Ze heeft geen migraine, ze wil geen seks met je, omdat je je waarschijnlijk hebt gedragen als een eikel.'

Mijn oma combineerde mannelijke en vrouwelijke eigenschappen: ze was sterk en gevoelig, speels en serieus. Zo zie ik een vrouw het liefst. Ze was geestig en niet vies van vieze woorden. Vrouwen maken zich vaak klein. Mijn oma zei dan: 'Hou op met dat bravekutjesgedrag, dat brengt je nergens, dus stop ermee'."

Les 7: Toon je emoties zonder je te laten meeslepen

"Mijn zoon is een gevoelig en emotioneel kind. Hij speelt piano, houdt van theater, tekenen, glitters. Toen hij klein was, werd hij gepest op school en dan ging hij huilen omdat ik altijd tegen hem zei: 'Blijf bij je emoties.' Ik probeerde hem te leren zijn pijn niet te onderdrukken en zijn gevoel te laten spreken, maar zich niet door de emotie te laten overspoelen.

Ik zei: 'Het is de kunst om gevoelig, kwetsbaar en weerbaar te zijn op hetzelfde moment, dan ben je pas echt sterk.' Als je de emotie voelt, adem je heel diep in en dan laat je je perineum aanspannen en weer ontspannen. Dat geeft je een ritme en daardoor kun je rustiger praten. De eerste weken kwam hij boos thuis: het werd alleen maar erger. Na zes weken kwam hij uit school en zei hij: 'Het lukt, ik heb niet gehuild'."

Les 8: Belast je kinderen niet met je liefdesleven

"De norm in Nederland is: je woont samen met je partner of je bent alleenstaand. Dat vind ik zo conservatief. Ik deel mijn huis met mijn beste vriendin. Dat maakt mijn leven een stuk makkelijker en stabieler.

Dat is niet anti-man. Maar als je kinderen hebt, kun je niet zomaar een nieuwe man in je gezin toelaten, dat levert te veel stress op. Ik heb nu een jaar een heel leuke vriend. Pas als er genoeg zekerheid en stabiliteit is, ga ik misschien met hem samenwonen. Mijn vriend vond het in het begin wel moeilijk dat ik met vrouwen woonde. Maar we kunnen nu samen een weekend weg terwijl mijn zoon gewoon thuisblijft.

Mijn zoon wordt door de vrouwen in huis behandeld als een prins, geknuffeld en gekust. Dat is geweldig voor een kind. Als tegenwicht zorg ik wel dat hij onder mannen is, dat vind ik belangrijk voor de ontwikkeling van zijn mannelijke identiteit. Hij gaat geregeld naar zijn vader, ik heb veel mannelijke vrienden en ik neem hem mee naar ooms en neven in Tunesië waar meer machismo heerst. Op een keer zei hij: 'Arabische mannen kijken zonder enige gêne eerst naar de billen, dan naar de borsten en dan naar het gezicht van een vrouw.' Nederlandse mannen doen hetzelfde, maar die doen het stiekem. Die verschillen zien en vergelijken is goed voor zijn ontwikkeling als man."

Les 9: Wees niet zo gefixeerd op een perfect lichaam

"Ik stelde een Nederlandse vriendin voor om naar de hamam te gaan en ze zei: dat durf ik niet, ik voel me te dik. Toen dacht ik: ho, wát? Ik ben toch geen man? Toen ik in Europa kwam, zag ik dat veel vrouwen in oorlog zijn met hun lichaam. Zij hebben de mannelijke blik van een perfect lichaam geïnternaliseerd. Als je pas kunt genieten van je lichaam als je dat ideaalbeeld hebt bereikt, is je lichaam een gevangenis.

In het bedrijfsleven zijn masculiene kwaliteiten de norm, die staan voor professionaliteit. Dat zie je aan het gedrag en de manier van kleden van Hillary Clinton. Ze moet bewijzen dat ze met de mannen mee kan doen. Het mannelijke gedrag van Clinton is als de sluier in de islamitische wereld, het bedekt vrouwelijkheid. Het is een strategische keuze waardoor je je meer kunt permitteren en ergens kunt komen.

In dat geval heiligt het doel de middelen, maar uiteindelijk is het vermoeiend. Ik hoop dat Clintons generatie de laatste generatie vrouwen is die zich zo moet aanpassen.

Ook de topvrouwen die ik ontmoet, hebben hun hele leven gefunctioneerd als man. Ze hebben alleen vanuit hun hoofd gewerkt en hun buikgevoel verwaarloosd. Het idee 'ik denk dus ik ben' is typisch westers. Door de mannelijke dominantie is de autist in het bedrijfsleven de norm, daardoor worden vrouwen vaak snel als hysterisch gezien.

Vrouwen staan meer in contact met hun lichaam doordat ze elke maand ongesteld zijn. Wij worden gedwongen om regelmatig terug te gaan naar onze bekken, naar ons buikgevoel. Vrouwen brengen empathie, emotionele intelligentie en compassie mee. Dat is niet een leuk extraatje op de werkvloer, dat is bittere noodzaak. De wereld heeft een balans nodig tussen mannelijke en vrouwelijke kwaliteiten. Ik heb ook een sterke mannelijke kant: ik ben doelgericht, gedreven, gefocust, geen gezeur."

Kaouthar Darmoni

Dr. Kaouthar Darmoni (Tunis, 1968) is een Tunesisch-Nederlandse genderwetenschapper en buikdanslerares. Ze coacht topvrouwen van grote bedrijven en organisaties en geeft in binnen- en buitenland trainingen aan bedrijven als Nestlé, ING en Shell.

Darmoni studeerde genderwetenschappen aan de Sorbonne in Parijs, deed twee jaar onderzoek aan de universiteit van Californië in Berkeley en promoveerde daarna in Parijs. Sinds 1997 woont ze in Amsterdam.

Klaartje Til maakte een documentaire over Darmoni - ‘Coco Cabasa’ - die deze maand op het Idfa-documentairefestival in première gaat.

Les 10: Seks is niet zo belangrijk

"In Tunesië praten vrouwen onder elkaar heel veel over seks. Buurvrouwen, oma's, nichtjes, tantes vertellen elkaar over verdriet, genot, moeilijkheden met hun man. Van mijn oma leerde ik: doe er niet te moeilijk over, het is niet de enige bron van zaligmakendheid. Soms is seks goed, soms middelmatig. In deze samenleving wordt goede seks overschat en te belangrijk geacht. Je kunt sensualiteit en energie voelen zonder seks te hebben. Bijvoorbeeld door te dansen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden