Opinie

Vrouwen hadden in 1917 nog niets te vieren

Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Het jaar 1917 is geen jubeljaar. Beter is het om het einde van de kiesrechtstrijd in 1919 te vieren, aldus Mineke Bosch. "Wat mij betreft vieren we de invoering van het algemeen kiesrecht op 27 september 2019."

James Kennedy toont zich teleurgesteld dat de Tweede Kamer de geplande viering van 100 jaar algemeen kiesrecht op 12 december aanstaande heeft afgelast. Zijn suggestie dat de Tweede Kamer dit 'naar verluidt' heeft gedaan omdat zij 'alleen maar aandacht wil geven aan het vrouwenkiesrecht in 1919' lijkt mij echter onjuist. Ik denk dat er goede inhoudelijke redenen zijn om de viering uit te stellen tot de datum waarop ook vrouwen het recht kregen om hun stem uit te brengen.

Want het jaar 1917, dat decennialang in vele geschiedenisboeken is beschreven als een belangrijke cesuur in de Nederlandse geschiedenis, is - als we ons beperken tot de invoering van het algemeen kiesrecht - ten onrechte tot jubeljaar geworden.

Niets te vieren

De geroemde Pacificatie bestond volgens de historici uit de uitruil van de financiële gelijkstelling van bijzonder en openbaar onderwijs tegen invoering van 'het algemene kiesrecht'. Daarbij werd tot voor heel kort door de meeste historici over het hoofd gezien dat de helft van de Nederlandse bevolking categorisch van het stemrecht bleef verstoken. Vrouwen hadden in 1917 nog helemaal niets te vieren.

Wie daar tegenin wil brengen dat de Grondwet nu eindelijk het bij gewone wet te regelen actieve vrouwenkiesrecht mogelijk maakte en het passief kiesrecht voor vrouwen invoerde, moet beter nadenken. Mannen zijn grondwettelijk nooit categorisch - als soort of sekse - uitgesloten geweest van kiesrecht, maar ook voor hen gold dat het enkele decennia duurde voor zij het algemeen stemrecht verwierven.

Op het moment dat het algemeen kiesrecht voor mannen er kwam, had al 71 procent van hen het recht om zijn stem uit te brengen. De andere tegenwerping of het dan niet al een stap voorwaarts was dat vrouwen nu gekozen konden worden overtuigt evenmin. De reactie van Carrie Chapman Catt, destijds de Amerikaanse presidente van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht, laat zien hoe curieus zij die concessie aan de Nederlandse vrouwen vond. Mannen waren immers voor niets banger dan voor vrouwen die een positie bekleedden of tot parlementslid gekozen waren, en nu prefereerden Nederlandse mannen vrouwen als parlementslid boven vrouwen als 'kiezer': 'These men reason strangely', aldus haar droge commentaar. De geschiedenis heeft haar gelijk gegeven. Vrouwelijke parlementariërs zijn tot de tweede feministische golf uitzonderingen op de regel gebleven.

Standaardvisie

Merkwaardig dus om 1917 aan te wijzen als moment van het ontstaan van de democratie, al bracht de Grondwet nog zoveel ander goeds. De inherente suggestie die ervan uitgaat is dat vrouwen een voetnoot zijn bij de geschiedenis, in dit geval die van het algemeen kiesrecht. De recente gewoonte om over de grondwettelijke vastlegging van algemeen kiesrecht te spreken en er tussen haakjes of gedachtestreepjes aan toe te voegen dat het vooralsnog slechts mannenkiesrecht betrof, of het juist nadrukkelijk over algemeen kiesrecht voor mannen te hebben, zoals Kennedy doet, en er dan eveneens zijdelings bij op te merken dat het vrouwenkiesrecht weldra volgde, reproduceert slechts de uitsluiting die in 1917 in de Grondwet werd vastgelegd. De standaardvisie blijft ermee overeind.

Er zit weliswaar enige progressie in de keuze van de organisatoren om de feestelijkheden over 2017-2019 uit te spreiden. Maar nog beter zou zijn om een nieuw herdenkingsmoment voor de verkrijging van het algemeen kiesrecht in Nederland vast te stellen. Dat zouden er vele kunnen zijn, maar wat mij betreft wordt het 27 september 2019. Op die dag vierde de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht in 1919 het einde van de kiesrechtstrijd met een klinkend overwinningsfeest in het Concertgebouw. En hoewel de vrouwen besloten om die dag te blijven herdenken, lukte dat niet door de macht en de kracht van het standaardverhaal over de invoering van algemeen kiesrecht.

Tegelijkertijd stem ik volledig in met de suggestie die mijn collega Kennedy doet, namelijk dat er vele data zijn die in het kader van het algemeen kiesrecht dienen te worden herdacht.

Maar of dat nu in de eerste plaats de invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen is, waag ik te betwijfelen.

Lees ook: Ook de invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen verdient een herdenking

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden