Column

Voorzitter van de Eerste Kamer een respectabele baan? Ja, maar bekend word je er niet mee

Wilma Kieskamp. Beeld Maartje Geels

Wat is dat toch met lastige vrouwen? ­Ankie Broekers Knol (72) gaat haar laatste maanden in als voorzitter van de Eerste Kamer. Nog vijf maanden, tot mei. Dan komt er een nieuwe Eerste Kamer, met een nieuwe voorzitter. Zijzelf zal het niet zijn. 

Want al wordt Broekers-Knol in de Eerste Kamer door alle fracties op handen gedragen, en al had ze zelf graag nog een keer op de lijst gewild, ze keert niet ­terug. In haar eigen partij VVD was er geen animo voor om haar een extra termijn te geven. Daarbij speelde niet alleen dat ze al achttien jaar senator is. Ankie Broekers-Knol is net iets te eigenzinnig, dat vooral.

Voorzitter van de Eerste Kamer is in Nederland een wat tragische functie. Hij of zij wordt gerespecteerd, ­jazeker. Zij is een belangrijke bewaker van de democratie, uiteraard. Maar bekend word je er niet mee. En door die geringe naamsbekendheid mist de voorzitter van de Eerste Kamer heel wat mediamomenten om het werk goed uit te leggen.

Als er wat vaker tv-camera’s in de Eerste Kamer zouden staan, zou Broekers-Knol bij het grote publiek minstens zo geliefd zijn als Khadija Arib, haar tegenhanger in de Tweede Kamer. Ze is even onverstoorbaar. En vaak net nog wat scherper, recht voor z’n raap. Ze is vooral streng op de zuivere rolverdeling tussen regering, Tweede en Eerste Kamer.

Toen de kabinetsformatie in 2017 eindeloos duurde, was daar Ankie Broekers-Knol. Ze barstte uit in plagerig gezang toen informateur Herman Tjeenk Willink het Binnenhof opfietste voor weer een dag onderhandelingen. “Tjeenk, Tjeenk, Tjéééénk”, zong ze, naar het liedje ‘Chain of Fools’ van Aretha Franklin. In dat grapje school inhoudelijke kritiek. Lange formaties leiden tot dichtgetimmerde regeerakkoorden, iets wat volgens Broekers-Knol ‘de dood in de pot’ is voor de democratie.

Een nominatie als politicus van het jaar zat er voor haar dit jaar bij voorbaat niet in, door haar relatieve onbekendheid. Jammer. Broekers-Knol heeft net nog even een paar grote knuppels in het hoenderhok gegooid.  Met Kerst hekelde ze de vele akkoorden die het kabinet sluit via ‘tafels’ in het land, zoals het klimaatakkoord. De Tweede en Eerste Kamer staan aan de zijlijn; volgens de Kamervoorzitter staat dat op gespannen voet met de parlementaire democratie.

Rammelende wetten

Nog openhartiger is ze over de grote politieke druk van het kabinet en de coalitiefracties op de Eerste Kamer, en waar dat toe leidt. Eerlijk vertelde ze in een interview in NRC Handelsblad dat ze in haar zeventien jaar als senator geregeld vóór wetten heeft gestemd die ze eigenlijk juridisch vond rammelen. Precies de taak van de Eerste Kamer, die juridische degelijkheid toetst. “Uiteindelijk komt de politiek om de hoek kijken. Je partij zit in de coalitie, er ­bestaat een risico dat de tent gaat vallen”, bekende ze. Ze steunde wetten “waarvan je van tevoren weet: dat gaat gewoon niet goed”, of die door de VVD-fractie door de Tweede Kamer waren geloodst, omdat iedereen het ‘zo zielig’ voor de indiener vond als de wet in de eerste ronde al sneuvelde.

Het heeft enerzijds iets vreemds dat juist de Kamervoorzitter zelf de handen machteloos in de lucht steekt. Kon ze niet zelf ingrijpen dan? Maar onder dit kabinet, net als onder het vorige, staan de coalitiefracties inderdaad onder enorme druk om kabinetsplannen goed te keuren. Echte vrijheid is er niet in de ‘kamer van reflectie’. Voor de oppositie is het nauwelijks beter.

Misschien goed dat iemand het eens hardop zei.

Wilma Kieskamp is politiek verslaggever. Zij vervangt deze week columnist Lex Oomkes.

Lees ook:

Kritiek groeit op gedragsregels Eerste Kamer

Deskundigen vinden dat de Eerste Kamer een externe toezichthouder nodig heeft, die waakt over de integriteit van de senatoren.

De besluitvorming over de dividendbelasting wordt de lakmoesproef voor ons democratische stelsel, vindt Bas de Gaay Fortman

In dit land is de Eerste Kamer in feite de enige externe instantie die toetst op de grondwettigheid van besluitvorming. Voorzitter Ankie Broekers-Knol hamert al jaren op het staatsrechtelijk belang van een onafhankelijke Eerste Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden