OpinieVaccinatiepaspoort

Voorkom sociale ongelijkheid door vaccinatiepaspoort

Opinie typografie letter illustratieSITE en EDITIE artikelBeeld x

Met de introductie van een vaccinatiepaspoort ontstaan verschillen, die voor ongelijkheid tussen burgers zullen zorgen. Dat vergt extra zorg voor de kwetsbare achterblijvers, meent hoogleraar filosofie Marcel Verweij.

Ook als de huidige lockdown kan worden opgeheven, zullen veel maatregelen in de ­anderhalvemetersamenleving nog lang van kracht blijven. Het duurt waarschijnlijk tot laat in het najaar van 2021 voor alle Nederlanders zich kunnen laten vaccineren. Het RIVM verwacht dat vanaf eind maart mensen hun vaccinatiestatus kunnen downloaden – zo ontstaat er een ‘vaccinatiepaspoort’.

Driekwart van alle Nederlanders steunt het idee dat mensen met zo’n vaccinatiebewijs meer vrijheden krijgen. Het gaat bijvoorbeeld om toegang tot evenementen waar veel mensen bij elkaar komen of toegang tot winkels, verpleeghuizen, horeca en openbaar vervoer.

In beginsel is zo’n beleid te rechtvaardigen. Coronamaatregelen mogen individuele vrijheid niet meer dan noodzakelijk beperken, en voor gevaccineerden zijn ze waarschijnlijk niet meer nodig. Als vaccinatie niet alleen beschermt tegen ziekte, maar ook tegen verdere transmissie, is er geen reden voor gevaccineerden om afstand te houden, zich te laten testen en in quarantaine te gaan na blootstelling. Hen meer vrijheid geven zal ook de economie en werkgelegenheid ten goede komen. En tenslotte zal het ook mensen kunnen overtuigen zich te laten vaccineren.

Versterking sociaal-economische ongelijkheden

Maar er zijn ook nadelen. Mensen die (nog) geen paspoort hebben en niet aan allerlei activiteiten mee kunnen doen, zullen dat als stigmatisering kunnen ervaren. Binnen de antivaccinatiebeweging wordt die stigmatisering en de bijbehorende slachtofferrol soms uitgebuit – meest extreem door rond te lopen met een jodenster ‘ongevaccineerd’. Maar stigmatisering is vooral een probleem als kwetsbare mensen een negatief label krijgen om iets waar zij zelf weinig vat op hebben. Het is niet terecht om nog-niet-gevaccineerden of mensen die zich nog steeds zorgen maken over een nieuw vaccin op één lijn te stellen met weloverwogen weigeraars.

Een fundamenteel probleem daarbij is dat invoering van het vaccinatiepaspoort maatschappelijke ongelijkheid creëert en verder versterkt. Mensen die (nog) niet gevaccineerd zijn, hebben minder bewegingsruimte, minder makkelijk toegang tot soms essentiële voorzieningen. Ze staan daarmee niet op voet van gelijkheid met anderen. Gevaccineerde werknemers zullen veiliger kunnen werken en zijn daardoor beter inzetbaar dan anderen. Dit kan bestaande sociaal-economische ­ongelijkheden verder versterken, omdat het groepen in een toch al kwetsbare positie extra treft: burgers die afhankelijker zijn van maatschappelijke voorzieningen dan anderen, mensen zonder (vast) werk, die minder inkomen hebben, en die veelal minder gezond zijn. Natuurlijk zijn veel voorzieningen online en digitaal bereikbaar, maar dan zijn ze minder goed toegankelijk voor laaggeletterden en laagopgeleiden.

Ongelijkheid is onvermijdelijk

Cruciaal voor een verantwoorde invoering van het paspoort is dat deze veelal onvermijdelijke ongelijkheden beperkt blijven. Dat vergt een flinke inspanning van overheid en maatschappelijke organisaties. De overheid moet onderbouwen en reguleren welke instanties het paspoort mogen vragen, en in welke situaties. Monitor en bestrijd stigmatisering, juist ook bij twijfelaars, en bestraf misbruik. Zorg voor extra laagdrempelige toegang tot essentiële voorzieningen voor mensen die, doordat ze geen paspoort hebben, op achterstand staan. Denk met name aan persoonlijke begeleiding bij ­financiële voorzieningen, gezondheids- en maatschappelijke zorg.

Gebruik het paspoort niet alleen om gevaccineerden meer bewegingsruimte te geven, maar zet gevaccineerde medewerkers (zorgverleners, ambtenaren, andere professionals) ook in voor persoonlijk contact met en sociale activiteiten voor burgers die niet gevaccineerd zijn.

Deze voorwaarden zijn des te ­belangrijker naarmate het langer duurt voordat iedereen de kans krijgt zich te laten vaccineren. Ongelijkheid door het vaccinatiepaspoort is onvermijdelijk en creëert tal van dilemma’s. Onderscheid maken tussen diegenen die wel en niet gevaccineerd zijn, vergt meer dan de invoering van het vaccinatiepaspoort zelf.

Lees ook:

Zo gaat het vaccin van de Pfizer-fabriek naar de Nederlandse arm

Het coronavaccin van Pfizer wordt misschien volgende week al goedgekeurd. Drie te nemen hobbels voordat het vaccineren begint. 

Mensen die demonstreren tegen het coronabeleid zijn geen gekkies, maar bezorgde burgers

Degenen die protesteren tegen de coronamaatregelen zijn geen gekkies, maar betrokken burgers, legt Thea Epskamp, lezer te Leiden, uit. Zelf demonstreert ze ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden