Beeld Maartje Geels

columnNaema Tahir

Voor even zijn we nu gedwongen om de dood als harde deadline te zien

Kun je dezer dagen over iets anders schrijven dan over het coronavirus? Nauwelijks. Het houdt ons immers meer dan wat ook bezig. Waarom? Omdat het werkelijk gevaarlijk is. Dat wil zeggen: je kunt eraan dood gaan. Onze zorg over het coronavirus komt voort uit angst voor de dood. Deze angst is natuurlijk altijd aanwezig, maar doorgaans toch veel meer onderhuids dan nu. We staan over het algemeen weinig of niet stil bij de dood. We nemen het leven in gewone tijden als gegeven en leven er lustig op los. En op dit moment – in een ongewone tijd – hopen we niets meer dan dat die gewone tijden gauw weer aanbreken.

Toch zijn er altijd een paar mensen geweest die er wat anders over dachten. Socrates bijvoorbeeld, de grondlegger van de filosofie, zegt dat goed (‘filosofisch’) leven hetzelfde is als ‘leren sterven’. Heidegger spreekt 2400 jaar later over ‘het leven tot de dood’. Beiden zien het als iets goeds om je bewust zijn van de eindigheid van het leven. Ja, als iets wat van het grootste belang is, omdat dat goed of juist leven eigenlijk pas mogelijk maakt.

Klopt dat? Je zou de dood kunnen zien als een harde deadline. Deadlines helpen enorm om iets voor elkaar te krijgen. Wie geen deadlines heeft, blijft maar uitstellen en krijgt niets af. Het besef van de dood maakt dus dat we dingen voor elkaar krijgen en op een goede manier afmaken. Meer althans dan wanneer we voor ons uit leven alsof er geen einde aan komt en dus nergens haast bij is.

Toch is dit niet de enige en ook niet de voornaamste betekenis van het ‘leven tot de dood’. Want dingen voor elkaar krijgen en op een goede manier afmaken is geen waarde op zich. Het gaat erom wat je voor elkaar krijgt en vooral waaraan je begint. Oftewel, hoe je je leven inricht. Of nog anders gezegd: het gaat om de vraag wat er nou eigenlijk belangrijk is in het leven. Dat is wat het besef van de dood met name doet.

Waar gaat het nou eigenlijk om?

Alleen als je beseft dat je maar weinig tijd hebt, begrijp je ook dat je niet alles kunt doen wat je wilt, maar dat je moet kiezen. Dan en alleen dan ga je je afvragen: wat is nou eigenlijk belangrijk? Waar gaat het nou eigenlijk om?

Als de coronacrisis ons ertoe zou brengen dat we ons in de toekomst bewuster zijn van de eindigheid van het leven, van het feit dat we maar weinig tijd hebben en dus moeten kiezen voor wat echt belangrijk is en alle flauwekul en tijdverspilling links moeten laten liggen, dan zou een van de uitkomsten van de crisis weleens deze catharsis kunnen zijn, een loutering van de geest.

Zal dat gebeuren? Ik hoop het, maar ik vrees van niet. De mens is onverbeterlijk. Hij leeft ‘tot de dood’ alleen als de dood nabij is. Als het coronavirus is uitgewoed haalt iedereen opgelucht adem (wat terecht is), alsof daarmee de dood voorgoed is overwonnen (wat niet terecht is) en gaat gewoon weer door met zijn oude leventje. Hij doet te weinig of juist te veel en vraagt zich nooit meer af: wat ben ik nou eigenlijk aan het doen?

Naema Tahir is jurist en schrijver. Voor Trouw schrijft ze om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden