null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Volgens Rutte zijn lantaarnpalen niet links of rechts, en dat is nou juist zijn probleem

Stevo Akkerman

Bestaan er politieke lantaarnpalen? Mark Rutte denkt van niet en dat is precies het probleem van het beleid dat hij de afgelopen twaalf jaar met wisselende coalitiepartners heeft gevoerd. Door alle grote dilemma’s te reduceren tot ‘kijken wat het beste werkt’, heeft hij de wezenlijke kwesties aan het oog onttrokken. Want wat is het beste? En voor wie? Het antwoord op die vragen zegt iets over je mensbeeld, en dat mensbeeld gaat aan alle pragmatiek vooraf.

Is het de bedoeling van onze samenleving dat de toegang tot basisvoorzieningen (huisvesting, energie, voeding, onderwijs, zorg) niet afhankelijk is van je inkomen? Of hebben we liever dat burgers dit voor zichzelf regelen op de markten die voor deze producten bestaan, omdat zij immers vrije mensen zijn? Er bestaan tussenvormen, dat weet ik, maar de opstapeling van crises die we nu meemaken heeft alles te maken met het geloof dat de markt zo groot mogelijk moet zijn en de overheid zo klein mogelijk.

‘We hebben iets vermarkt’

Zelfs als de wal het schip keert, en de regering na het nodige verzet akkoord gaat met een overheidsinterventie op de energiemarkt, rommelt de liberale premier de betekenis van deze ingreep onder tafel. “Ik ben erg voor ideologische debatten”, zei hij bij de Algemene Beschouwingen, “maar wat de energiemarkt betreft zijn er geen linkse of rechtse lantaarnpalen of elektriciteitscentrales. Laten we hier gewoon kijken wat het beste werkt.” Oftewel: alles best, maar alsjeblieft geen ideologische debatten.

Intussen gaat het natuurlijk niet om lantaarnpalen, maar om de vraag hoe mensen hun gas en elektriciteit krijgen, en tegen welke prijs. Heeft de overheid daar iets over te zeggen? In wezen niet – de regering kon pas tot een energieplafond komen nadat de energiebedrijven hadden laten weten mee te willen werken. We hebben ‘genadebrood’ gegeten, zei Gert-Jan Segers. De CU-voorman legde de vinger wél op de zere plek. “We hebben iets geliberaliseerd, we hebben iets vermarkt. Dat heeft onze zeggenschap uit handen geslagen.”

Een sociaal alternatief voor de asociale markt

Dat het kabinet op de valreep – één dag voor Prinsjesdag – met het energieplafond op de proppen kwam, was een overwinning voor PvdA en GroenLinks, en dus voor de sociaaldemocratie, als ik beide partijen daar even toe mag rekenen. De PvdA heeft als voormalige regeringspartij nogal wat boter op het hoofd inzake privatisering, deregulering en marktwerking, maar is daarvoor hard afgestraft en heeft zich bekeerd van haar dwalingen.

Toevallig verscheen vorige week de documentaire What’s left van Johan Fretz, over de teloorgang van de PvdA, dit weekeinde gevolgd door een opmerkelijk stuk van Daniël Boomsma in Vrij Nederland onder de titel: ‘Links moet eens ophouden zich schuldig te voelen’. Bij Fretz kwam de ont-ideologisering van de PvdA vanaf Wim Kok pijnlijk in beeld, gevoegd bij de bekende diagnose dat de partij de traditionele achterban in de steek liet ten gunste van allochtone kiezers. Maar dat, zo schrijft Boomsma, is een mythe. PvdA-kiezers vielen niet in groten getale voor Fortuyn, ook niet voor Wilders, en de PvdA moet het zeker niet in die richting zoeken.

Waar dan wel? Ik zou zeggen: in een sociaal alternatief voor de asociale markt. Inclusief lantaarnpalen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden