null

OpinieLeenstelsel

Voer de studiebeurs opnieuw in, maar nu als volksverzekering

Enthousiast over het leenstelsel is niemand meer. Terug naar de basisbeurs willen we ook niet. Onderwijshistoricus Pieter Slaman ziet een rechtvaardiger alternatief.

Dat de politiek wispelturig is en dat beleid niet voor de eeuwigheid wordt gemaakt, weten we. Maar met de studiefinanciering hebben het tweede en derde kabinet Rutte het wel heel bont gemaakt.

In 2015 waren rechts én links ingenomen met de vervanging van de basisbeurs door het leenstelsel, althans in het hoger onderwijs. Er was voor alle partijen iets te halen. De VVD kon een beroep doen op de eigen individuele verantwoordelijkheid van de student.

D66 zag kans om het bespaarde geld te investeren in de kwaliteit van het onderwijs, terwijl PvdA en GroenLinks opgelucht waren omdat eindelijk de subsidiering van hogere inkomensgroepen via de basisbeurs kon worden afgeschaft.

Steen des aanstoots voor links

Dit laatste was al sinds de jaren zeventig een steen des aanstoots voor links. Studenten in het hoger onderwijs waren relatief vaak uit die hogere inkomensgroepen afkomstig. De basisbeurs zorgde zo voor een overheveling van geld van de gemiddelde belastingbetaler naar de welgestelden. PvdA-onderwijsminister Jo Ritzen kondigde daarom al in de jaren negentig het einde aan van deze ‘rijkensubsidie’.

Links en rechts omarmden het leenstelsel. Maar binnen vijf jaar keerden de meeste voorstanders alweer op hun schreden terug. Verrast zagen zij dat studieschulden het bijna onmogelijk maakten een huis te kopen.

Een kwalijk mengsel van torenhoge huizenprijzen, tijdelijke arbeidscontracten en studieschulden belasten jongvolwassenen onredelijk zwaar, zo waarschuwde de Sociaal-Economische Raad. De ironie wil dat ons landsbestuur in al die problemen zelf een hand heeft gehad.

Wat nu? Moet de basisbeurs in het hoger onderwijs terugkeren, zoals de PvdA (nota bene) en het CDA nu bepleiten? Dat zou meteen het aloude verdelingsvraagstuk terugbrengen in de discussie. Alleen jongeren in het mbo die jonger zijn dan achttien jaar, of die een praktijkopleiding volgen naast een baan, zouden dan geen basisbeurs krijgen. Maar juist zij bevinden zich relatief vaak in de lagere inkomensgroepen.

Dat is oneerlijk. Publieke voorzieningen genieten de meeste steun als iedereen er een gelijk beroep op kan doen. Gebeurt dit niet, dan is het een kwestie van tijd voor het weer een favoriete bezuinigingspost wordt.

Schuldenvrij aan de start

We kunnen de studiefinanciering verlossen van alle verdelingsvraagstukken. Sinds de jaren negentig moeten alle Nederlandse jongeren na de middelbare school doorleren om een startkwalificatie te halen voor de arbeidsmarkt. Mbo, hbo, universiteit: voor de behoeftes van de jongvolwassene maakt het onderwijstype in wezen steeds minder uit. Allemaal willen ze een zekere zelfstandigheid ten opzichte van hun ouders, allemaal moeten ze redelijk schuldenvrij aan de start kunnen verschijnen.

Ook de student die een praktijkopleiding volgt, zou steun moeten krijgen. Dat ondergewaardeerde onderwijstype mag een stevige stimulans krijgen.

Mijn voorstel is alle jongvolwassenen te steunen met een gelijk maandelijks bedrag tot aan het behalen van hun einddiploma. Ik denk aan vijfhonderd euro per maand met een maximale looptijd van vijf jaar. Iedereen gaat eraan bijdragen én ontvangen. Daardoor kunnen we het de vorm geven van een volksverzekering, zoals de kinderbijslag of de AOW.

Die regeling kan worden gefinancierd via premieheffing of de inkomstenbelasting. Die laatste is progressief. De grotere verdieners, die meer profiteren van hun opleiding, dragen dan meer bij. Iedereen profiteert, niemand hoeft zich tekortgedaan te voelen. Op de AOW is toch ook zelden kritiek te horen? Wat zou het heerlijk zijn als rond de studiefinanciering eenzelfde weldadige stilte zou gaan hangen.

Pieter Slaman promoveerde op de politieke geschiedenis van de studiefinanciering in Nederland.

Lees ook:

Studenten financieel afhankelijker van ouders onder leenstelsel

Sinds de invoering van het leenstelsel zijn studenten financieel afhankelijker geworden van hun ouders. Twee derde van alle studenten krijgt geld van ouders, dat is 15 procent meer dan in 2015 toen er nog geen leenstelsel was. Ook ontvangen ze meer geld van hen dan eerder.

Studenten zijn de stress en de schulden zat. ‘Ome Duo lijkt een suikeroom, maar zodra je werkt steelt-ie de helft van je loon’

Tweeduizend studenten protesteerden begin juni op het Haagse Malieveld tegen het leenstelsel. Ze kampen met schulden en stress. ‘Je kan nu amper met plezier studeren.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden