OpinieToekomst landbouw

Vier ontwikkelrichtingen die boeren en tuinders een echt perspectief kunnen bieden

Boer en tuinder kunnen de strijd aan op vier fronten. Ga voor Europese klanten, kwaliteit, naam en faam en milieu, adviseert Ron Mulders, interim-manager en adviseur, onder meer in de land- en tuinbouw.

De boerenprotesten van de afgelopen maanden gaan ongetwijfeld leiden tot nieuwe afspraken tussen boeren en tuinders en de overheid. Maar leiden die afspraken tot een wezenlijk betere marktpositie? Er zijn vier ontwikkelrichtingen die onze boeren en tuinders een echt perspectief kunnen bieden.

1. Kies voor Europese klanten

De Nederlandse land- en tuinbouw presenteert zich met trots als de op een na grootste exporteur van landbouwproducten wereldwijd: Nederlandse boeren en tuinders voeden de wereld. Dat is niet helemaal juist: meer dan 80 procent van de verse producten van Nederlandse bodem wordt in Europa verkocht. Dat is prima: het past in het streven naar circulaire land- en tuinbouw.

Op de Europese markt wordt vooral op kostprijs geconcurreerd. Nederland is echter geen goedkoop productieland. Hoe lang houden we dit vol? We moeten meer waardering zien te krijgen voor onze inspanningen in de circulaire landbouw. Eerst in Nederland, daarna in de rest van Europa. Dat wordt uitdagend: in onze belangrijkste exportlanden groeit de voorkeur voor producten uit de eigen regio.

Wat daarbij kan helpen, is het intensiveren van de samenwerking met individuele klanten. In Nederland zien we dat steeds vaker. Op kleine schaal zijn er telers die leveren aan enkele Plus-winkels in de omgeving. Op grote schaal werken Albert Heijn en Tasty Tom al jaren prima samen en hebben Lidl en Kipster elkaar ­– exclusief – gevonden. Op onze grootste exportmarkt, Duitsland, concurreren we echter vooral op prijs en zijn samenwerkingsverbanden losser. Het kan immers altijd goedkoper.

Dáár liggen kansen: duurzame samenwerking tussen producenten en hun afnemers leidt vrijwel altijd tot lagere ketenkosten en biedt een voedingsbodem voor innovaties. Dat is gunstig voor producent en afnemer.

Tot slot: waar boeren en tuinders weten voor wie ze produceren, krijgen discussies over schaalgrootte een zinvollere context. Het is immers logisch dat een producent investeert om te kunnen meegroeien met zijn klanten.

2. Kies voor kwaliteit

De Nederlandse land- en tuinbouw communiceert met veel bravoure hoe ongekend productief onze boeren en tuinders zijn: varkensboeren brengen dertig biggen per zeug per jaar groot, we hebben koeien die meer dan twaalfduizend kilo melk per jaar leveren, etcetera. Dat is indrukwekkend.

Die aandacht voor onze productiviteit heeft een keerzijde. Allereerst dit: koopt u een iPhone, omdat Apple zo productief is? Koopt u Nederlandse komkommers, omdat er 250 per vierkante meter worden geoogst?

Waarom schenken we niet meer aandacht aan de kwaliteit van producten? Kwaliteit is een prima verkoopargument.

Ten tweede: een producent die snoeft over zijn productiviteit, triggert vooral een discussie over prijs. Daarentegen de boer die verhaalt dat hij met veel zorg voor dierenwelzijn het lekkerste varkensvlees produceert, maakt kans op een discussie die niet alleen over prijs gaat.

We moeten meer investeren in en communiceren over kwaliteit, zoals smaak en voedingswaarde. Stel dat het lukt om verse producten zo te verrijken dat voedingssupplementen overbodig worden? Dan leveren Nederlandse boeren en tuinders daadwerkelijk producten voor een gezonde levensstijl. Is dat geen geweldig perspectief voor iedereen die actief is in de land- en tuinbouw?

3. Treed uit de anonimiteit

Het succes van onze land- en tuinbouw is onder meer gebaseerd op het vermogen om producten te standaardiseren. Daardoor werken onze verkoop- en distributienetwerken extreem efficiënt. Voor onze boeren en tuinders heeft dat succes een schaduwzijde: hun producten zijn onderling uitwisselbaar en ook steeds meer uitwisselbaar met die van hun buitenlandse collega’s.

Ik ken weinig verkopers van verse handel die me kunnen uitleggen waarom ik de voorkeur moet geven aan Nederlandse komkommers boven Spaanse. Dat doet geen recht aan boeren en tuinders die het verschil willen maken met hun producten of met hun manier van produceren. Zolang we dergelijke ondernemers geen gezicht geven en hun producten geen speciale aandacht, gaat het niet lukken om hogere prijzen voor hun producten te realiseren.

Laten we boeren en tuinders stimuleren om uit de anonimiteit te treden en samenwerking te zoeken met klanten die bereid en in staat zijn om hun extra inspanningen tot waarde te brengen. De afzetpartners (slachterij, melkfabriek, veiling) zouden daarbij actief kunnen helpen.

4. Integreer doelen

De keuze voor circulaire land- en tuinbouw is onvermijdelijk: we kunnen niet accepteren dat de productie van ons voedsel vruchtbare bodems uitput en lucht en water vervuilt. Die bronnen moeten we koesteren. Hoe? Dat vinden we de komende jaren wel uit.

Ik zie een parallel met de woningbouw. We bouwen inmiddels energiepositieve huizen, huizen die per saldo energie opwekken. Laten we milieupositieve boerderijen ontwikkelen, die niet alleen voedsel produceren, maar tegelijkertijd positief bijdragen aan de kwaliteit van bodem, lucht en water.

De vierde uitdaging is om het streven naar circulaire landbouw te combineren met het streven naar voldoende productiviteit: het moet wel voldoende opleveren immers. Ik ben optimistisch: Nederland heeft alles in huis om in dit verband een gidsland te worden.

En zo tekent zich een nieuwe, betekenisvolle missie voor onze boeren en tuinders af: Nederlandse boeren en tuinders dragen wezenlijk bij aan de voedselvoorziening in Europa met de lekkerste en gezondste verse producten die op de meest duurzame manier zijn geproduceerd.

Het is aan onze boeren en tuinders, al hun erfbetreders en hun afnemers om die missie inhoud te geven en aan de politiek om daarvoor in Europa een gelijk speelveld te creëren. Hand aan de ploeg dus; laten we met deze missie de boer op gaan.

Lees ook:

Boerenactiegroep kondigt nieuwe acties aan

Boerenactieclub Agractie heeft nieuwe acties aangekondigd. Agractie zegt op veertig “opvallende locaties” door heel Nederland agrarische producten te gaan “aanbieden”. Wat daarmee wordt bedoeld is onduidelijk.

Boeren en milieu hebben baat bij herverkaveling

Deel het weideland efficiënt op, dan kunnen melkveehouders beter uit de voeten en wint de natuur, stelt Pieter Winsemius, oud-minister van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer voor.

Wat wil de boer nou eigenlijk? Vijf inzichten om de boerenprotesten beter te snappen

De boerenprotesten zullen in het nieuwe jaar doorgaan. Daarmee dreigt het gevaar dat de kloof met de rest van de maatschappij wordt vergroot. Vijf inzichten om dat gat te dichten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden