Beeld Trouw

Column Bas den Hond

Via een volkstelling willen de Republikeinen hun politieke macht vergroten

Nee hoor, Trump heeft helemaal geen bakzeil gehaald in het conflict over de volkstelling, zei hij vrijdag. Hij ging juist met volle kracht vooruit. De Amerikaanse regering moet en zal weten hoeveel inwoners zonder papieren het land heeft, en waar die wonen.

Een dag eerder had zijn minister van justitie, William Barr, Trump al lof toegezwaaid tijdens een kort optreden van beiden in de Rozentuin van het Witte Huis. “Mijn gelukwensen met uw decreet van vandaag”, zei hij tegen de president.

Dat decreet moet doen wat via de volkstelling komend voorjaar niet gaat lukken. Trump geeft ermee aan een aantal departementen de opdracht om het Volkstellingsbureau aan gedetailleerde gegevens te helpen over de status van de inwoners van de Verenigde Staten: burger, legaal verblijvende buitenlander of illegaal.

Trump had die informatie willen verzamelen door daarover een vraag op te nemen in de formulieren van de volkstelling zelf. Maar het Hooggerechtshof verbood dat vorige maand.

Het probleem was niet dat de president geen vragen mag bedenken voor de volkstelling. Maar daar moet wel een goede reden voor zijn, zo staat in de wet. De door Trumps regering opgegeven reden – dat die informatie kan helpen bij het beschermen van de rechten van kiezers – noemde het hof ‘gekunsteld’.

Lieg niet zo doorzichtig tegen de rechter over de dingen die je van plan bent, daar kwam het op neer. In hun toespraken donderdag hielden Trump en Barr daar dan ook mee op en zeiden precies wat de bedoeling was geweest. “Sommige staten willen misschien districtsgrenzen trekken op basis van de stemgerechtigde bevolking”, zei Trump. En Barr noemde ‘zetelverdeling’ als reden om willen weten wie legaal in het land is en wie niet.

Politieke macht

Dat lijken technische zaken, maar ze raken het hart van de Amerikaanse democratie. Door uit te zoeken waar de illegale inwoners zich precies bevinden, denken de Republikeinen hun politieke macht te kunnen vergroten.

Dat is mogelijk doordat de VS een districtenstelsel hebben. Er zijn kleine districten voor lokale verkiezingen, waarvan de inwoners een vertegenwoordiger kiezen in het parlement van hun staat. En er zijn grote districten voor landelijke verkiezingen, waarin een lid van het Congres in Washington wordt gekozen. In principe moeten in alle lokale districten evenveel mensen wonen, zodat elke stem ongeveer even zwaar telt. Hetzelfde geldt voor alle federale districten.

Maar kiezers zijn niet willekeurig over de landkaart verdeeld: je hebt conservatieve en progressieve regio’s, bolwerken van Republikeinen en van Democraten. Door slim te schuiven met de districtsgrenzen kun je de ene of de andere partij bevoordelen.

Op dezelfde dag dat het Hooggerechtshof Trump ongelijk gaf over de volkstelling, velde het ook een oordeel over die praktijk. Zulke manoeuvres komen misschien wel neer op valsspelen, schreef opperrechter John Roberts, maar rechters kunnen dat niet verbieden.

Amerika’s inwoners zonder papieren kunnen bij dat schuiven met districtsgrenzen een belangrijke factor zijn. Wat de Republikeinen willen, is dat ze voortaan niet meer meetellen in de bevolkingscijfers.

Daar zit een principiële gedachte achter: wie niet in het land thuishoort, moet eigenlijk helemaal geen invloed hebben op hoe het toegaat bij verkiezingen.

Maar de voornaamste motivatie van de Republikeinen is strategisch: de meeste illegalen zijn Latino’s. Die wonen in de buurt van Latino familieleden en vrienden die wel legaal zijn en mogen stemmen – en meestal doen ze dat op Democraten. Als je de illegalen uit de statistiek haalt, heb je in allerlei Democratisch stemmende gebieden opeens een lager bevolkingsaantal. Minder mensen betekent minder districten. En dus komen er minder Democratische afgevaardigden in lokale parlementen en in het Congres in Washington.

Het is nog niet zeker of dat wel zomaar kan. De tienjaarlijkse volkstelling moet volgens de Grondwet ‘inwoners’ tellen, of ze nu legaal zijn of niet, en de uitslag daarvan staat aan de basis van alle districtsindelingen.

Maar de staat Alabama heeft vorige maand een proces aangespannen tegen het Volkstellingsbureau. Volgens de staat is het nooit de bedoeling geweest om illegale immigranten mee te tellen. Districten zouden voortaan worden ingedeeld op basis van het aantal stemgerechtigde burgers.

Als Alabama daarin tot bij het Hooggerechtshof gelijk krijgt, zal dat tot politieke machtsverschuivingen leiden binnen veel staten. En ook in Washington zal het zijn uitwerking niet missen, omdat sommige staten daardoor minder afgevaardigden zullen krijgen en andere meer. En ook niet onbelangrijk: het aantal afgevaardigden van een staat werkt door in de samenstelling van het kiescollege dat formeel de president kiest. Dankzij het niet meer meerekenen van illegale inwoners stijgen dan de kansen van de Republikeinse presidentskandidaat in 2024.

Maar dat lukt natuurlijk alleen wanneer op tijd bekend is waar de illegale inwoners van de VS precies wonen. Trump en Barr beloofden donderdag dat ze dat voor elkaar gaan krijgen. Lukt het niet linksom, dan maar rechtsom.

Lees ook: 

Trump is een brandweerman die eerst een fikkie stookt om vervolgens de boel heroïsch te gaan blussen

Hij is onberekenbaar, een sjacheraar misschien, en een bluffer. Maar is Donald Trump ook iemand die onverantwoordelijk met mensenlevens omgaat? Nee, zo is hij niet – althans, als we de Amerikaanse president zelf mogen geloven. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden