ColumnIrene van Staveren

Verzacht de pijn, laat bedrijven CO2-rechten verrekenen met belastingen

De coronacrisis biedt nieuwe kansen. De economie staat in de resetstand en we maken ongekende prijsontwikkelingen mee. Een negatieve rentestand, een negatieve olieprijs en mondkapjes tegen kostprijs. De economische reset zorgt er ook voor dat de prijs die grote bedrijven betalen voor een ton CO2-uitstoot is gedaald van 30 naar 20 euro en waarschijnlijk nog veel minder.

Gelukkig heeft het kabinet vorig jaar besloten om vanaf 2021 een CO2-belasting te heffen. Maar ik voorzie een lobby van energie-intensieve bedrijven voor uitstel van die heffing vanwege de verliezen die ze maken door de coronacrisis. De oude, fossielintensieve economie, probeert nog uit alle macht zijn vervuilende verdien-model veilig te stellen, KLM voorop.

Tegelijk krijgt de nieuwe, groene economie nu de kans om versneld door te breken. Niet alleen door de milieueisen vanuit het Klimaatakkoord die het kabinet kan stellen aan staatssteun voor bedrijven, maar ook door initiatieven van ondernemers zelf. Zo zijn er campagnes van winkeliers om lokaal te kopen, wat een hoop internationaal transport scheelt. En stadsbesturen van Rome tot Londen stimuleren de fiets als alternatief voor het openbaar vervoer en de auto.

Het nieuwe normaal zou voor de economie weleens kunnen betekenen dat die weer meer lokaal wordt voor cruciale goederen zoals voedsel. Dat betekent kortere ketens, bewuster consumeren door te weten waar je spullen vandaan komen en het scheppen van lokale werkgelegenheid.

Afdragen in ongebruikte emissierechten

Terug naar die lage prijs voor CO2 op de Europese markt voor emissierechten en de geplande invoering van een CO2-belasting. Ik denk dat we de pijn van de invoering in 2021 kunnen verzachten door gebruik te maken van de emissierechten die bedrijven hebben ingekocht voor hun geplande CO2-uitstoot in 2020. Ik stel voor dat de belasting in 2021 eenmalig afgedragen kan worden in de vorm van ongebruikte emissierechten, aangevuld met harde euro’s als bedrijven onvoldoende ongebruikte emissierechten hebben. Dat lost twee problemen tegelijk op. Het is voor veel bedrijven goedkoop, want die emissierechten hebben ze al betaald en staan op de balans. Ze kunnen dus besparen op de betaling van CO2-belasting in euro’s.

Hoeveel emissierechten er betaald moeten worden per ton CO2-belasting zou door een onafhankelijke commissie bepaald kunnen worden. Ik denk aan een coulante prijs, zodat veel bedrijven minimaal de helft van de CO2-belasting voor het jaar 2021 in oude, ongebruikte emissierechten kunnen voldoen. Dat voorkomt ook een stevige lobby in Den Haag om de invoering van de heffing uit te stellen of zelfs af te schaffen.

Dit voorstel bevordert bovendien een naadloze overgang van het ene systeem – een markt in uitstootrechten – naar het andere systeem – belastingheffing. Maar de regeling moet wel beperkt blijven tot het eerste jaar. Vanaf 2022 moeten bedrijven gewoon in harde euro’s belasting betalen.

Bedrijven die in jaren dat de prijs heel laag was meer uitstootrechten kochten om daarmee te speculeren in perioden dat de prijs stijgt – zoals in 2019 het geval was – worden zo gestraft voor oneigenlijk gebruik van de markt in emissierechten. Als bedrijven meer dan wat ze nodig hebben in een heel jaar op de balans hebben staan, dan moeten ze die rechten afboeken. Net als bij de speculatie in andere assets die flink in prijs dalen of helemaal niks meer waard zijn.

Het zijn ongebruikelijke tijden en daar past volgens mij een ongebruikelijke overgangsregeling prima bij.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden