Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verplicht iedereen tot meedoen aan de verzorgingsstaat

Opinie

Esther-Mirjam Sent

Het aantal bouwvakkers met een arbeidsongeschiktheidsverzekering neemt rap af. © ANP
Opinie

Ook omdat het de weerbaarheid van de economie versterkt, bepleit Esther-Mirjam Sent (hoogleraar Economische Theorie en Economisch Beleid en Eerste Kamerlid namens de PvdA) het overeind houden van de verzorgingsstaat.

Het aantal bouwvakkers met een arbeidsongeschiktheidsverzekering neemt rap af. En de onderhandelingen over een nieuw pensioenakkoord schieten niet op. De oplossing is simpel: stel meedoen aan de verzorgingsstaat verplicht. Dit lost meteen een ander probleem op: de race omlaag in arbeidsvoorwaarden.

Lees verder na de advertentie

De onderhandelingen over het pensioenakkoord vinden plaats tegen de achtergrond dat Nederland dubbel vergrijst: door de naoorlogse geboortegolf van babyboomers die sinds 2010 aan het pensioneren zijn geslagen, komen er meer gepensioneerden én de gemiddelde levensverwachting stijgt maar door. Daarnaast ontgroent Nederland: sinds de jaren zestig daalt het geboortecijfer, als er geen migratie was zou de Nederlandse bevolking krimpen. Beide ontwikkelingen zetten het stelsel onder druk.

De ver­zor­gings­staat is zeer de moeite waard om overeind te houden

Maar de onderhandelingen gaan voorbij aan het feit dat er nog twee vormen van afkalving in het stelsel zitten: ten eerste, dat jongeren het stelsel amper meer inkomen omdat ze bijna allemaal tijdelijke of flexcontracten hebben, of als zzp'er werken. Dat zet discussies over het afschaffen van de doorsneesystematiek of de invoering van persoonlijke potjes in een ander licht; dat soort voorstellen wordt gemotiveerd met het belang van het behoud van draagvlak onder jongeren voor het stelsel. Misschien zouden we dan eerst eens moeten proberen jongeren überhaupt het stelsel in te krijgen?

Schokdempend effect

Ten tweede kalft het stelsel af door robotisering: in sommige sectoren gaat die veel harder dan in andere, waardoor in sommige sectoren de verhouding tussen gepensioneerden en werkenden nog verder onder druk komt te staan. Eigenlijk is er dus sprake van driedubbele vergrijzing - als we de robots voor het gemak ook grijs noemen - en een dubbele ontgroening: sowieso minder jongeren, en dan ook nog minder jongeren die vallen onder de verplichtstelling. Tegelijkertijd krijgen oudere zzp'ers die een arbeidsongeschiktheidsverzekering willen afsluiten te maken met weigerachtige verzekeraars en premies die ze niet op kunnen hoesten.

Willen we bij dit soort ontwikkelingen onze mooie verzorgingsstaat overeind houden, dan is iedereen verplicht in het pensioenstelsel en verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid verreweg de beste oplossing. Als we geluk hebben worden we oud en als we pech hebben worden we ziek. Het kan ons allemaal overkomen zonder dat we er veel aan kunnen doen, en het onderscheid tussen werknemers en ondernemers is dus heel kunstmatig.

De verzorgingsstaat is zeer de moeite waard om overeind te houden, niet alleen uit solidariteit of menslievendheid, maar ook omdat die de weerbaarheid van onze economie enorm versterkt heeft. Dat hebben we kunnen zien bij de afgelopen crisis: dankzij de verzorgingsstaat konden tienduizenden Nederlanders het volhouden en hebben ze bijvoorbeeld hun huis niet hoeven verlaten. De verzorgingsstaat helpt om schokken in de economie te dempen.

Valse concurrentie

Verplicht in het pensioenstelsel en verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid lossen meteen een ander probleem op: de race naar beneden in arbeidsvoorwaarden die de bloei van onze economie afremt, en de onrechtvaardig verdeelde fiscale druk tussen mensen met een vast contract en zzp'ers.

Omdat zzp'ers meestal geen pensioen opbouwen, en de kosten daarvan dus ook niet in hun tarieven doorberekenen, zijn ze al gauw 20 tot 25 procent goedkoper dan iemand in loondienst. Dat is valse concurrentie, en dat heeft een te groot drukkend effect op de lonen van mensen in vaste dienst.

Zzp'ers betalen ook minder belasting, terwijl ze, omdat ze geen pensioen opbouwen en vaak geen arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben, uiteindelijk veel meer afhankelijk zijn van de AOW en bijstand voor hun vangnet. Maar daarvoor hebben mensen in vaste dienst via de belastingen juist weer een groter deel moeten betalen. Dit is niet solidair en kalft de verzorgingsstaat plakje voor plakje af. Als je dit tot zijn uiterste consequentie doordenkt, zijn er te weinig mensen die nog voldoende belasting betalen om de AOW en bijstand overeind te houden, terwijl de groep die deze voorzieningen keihard nodig heeft alleen maar groeit.

Een hogere AOW lost het probleem niet op, want dat heeft een levensgroot nadeel: omdat de AOW drukt op de rijksbegroting zet een hogere AOW het financieringstekort en de staatsschuldquote onder druk. Als Nederland binnen EU-begrotingseisen wil blijven, dan moet er dus bezuinigd worden op onderwijs, of dijken, of defensie, om de AOW te betalen. Over solidariteit tussen generaties gesproken. Daarom de simpelste oplossing: stel meedoen aan de verzorgingsstaat verplicht.

Deel dit artikel

De ver­zor­gings­staat is zeer de moeite waard om overeind te houden