Opinie

Verplegen leer je in de praktijk, maar waar is die gebleven in het onderwijs?

Care Lab, mbo-opleiding verpleegkunde. Beeld Werry Crone

De praktische kant van het vak verpleegkunde dreigt uit het zicht te verdwijnen, zo waarschuwt Debby Blommaert, verpleegkundige met als specialisatie oncologie.

Stond vroeger in de opleiding en het werk van een verpleegkundige patiëntgerichte zorg centraal, tegenwoordig ben je als hbo-verpleegkundige nog net geen loser als je daarin blijft hangen. Het verhoogt je maatschappelijke status als je zo snel mogelijk je witte beroepskleding inruilt voor de burgerkleding van onderzoeker, beleidsmedewerker of manager.

Drukke werkdagen en vuile handen maken ‘aan het bed’ geldt immers als bewijs voor gebrek aan ambitie of, erger nog, gebrek aan intelligentie om ‘hogerop’ te komen. Als je bewust in de patiëntenzorg blijft werken, ben je een ‘domme idealist’, al is dat feitelijk wel de kern van je vak.

Meester-gezelprincipe 

Sinds verpleegkundigen hun opleiding niet meer in zorginstellingen genieten maar aan roc’s of hogescholen, is ervaringsleren volgens het meester-gezelprincipe (‘onder supervisie leren door te doen’) op de achtergrond geraakt. Dat was vroeger anders. In het ‘in-service’-onderwijs moest je vier jaar dagelijks op ziekenhuisafdelingen in de patiëntenzorg werken en telkens slagen voor praktijkgerichte toetsen in de desbetreffende medische disciplines (bijv. interne geneeskunde en chirurgie) om af te studeren als A-verpleegkundige. Daarna kon je in ieder ziekenhuis aan de slag.

Verpleegkundigen voldeden in deze opzet altijd aan de bevoegdheids- en bekwaamheidseisen die de wet BIG tegenwoordig aan hun beroepsuitoefening verbindt. Nooit stond hun ‘kunde’ ter discussie. In mijn werk zie ik momenteel regelmatig hoe vierdejaars of pas afgestudeerde hbo-verpleegkundigen juist daarin tekortschieten. Hoewel zij als ‘all-round verpleegkundige’ afstuderen en direct volledig gekwalificeerd zijn om in alle zorginstellingen aan de slag te gaan, valt daar het nodige op af te dingen.

Het is een gotspe dat je met drie jaar theoretische vorming (‘op het droge’) en amper twaalf maanden praktijkervaring (in stages) al zelfstandig (laat staan in hoog complexe patiëntenzorg) in een ziekenhuis kunt werken. Zeker als je bedenkt dat door een tekort aan stageplaatsen veel hbo-verpleegkundigen afstuderen zonder enige ervaring met patiëntenzorg in een ziekenhuis.

Bizar

Uit onderzoek van de Amerikaanse emeritus-hoogleraar verpleegkunde Patricia Benner blijkt dat een verpleegkundige minstens vijf jaar klinische werkervaring nodig heeft om als ‘expert’ effectief en werkelijk patiëntgericht te kunnen werken. In deze context is het bizar dat hbo-verpleegkundigen zonder enige zelfstandige werkervaring in de patiëntenzorg pretenderen deze geloofwaardig te kunnen ‘aansturen’. De beste stuurlui staan ook hier aan wal.

Het ministerie van VWS wil deze professionele arrogantie verder versterken door hen vanaf medio 2020 bij hun afstuderen de titel ‘regieverpleegkundige’ toe te kennen en te registreren in een apart BIG-register. In een tijd met een ernstig én groeiend tekort aan verpleegkundigen ‘aan het bed’ vind ik dit een verkeerd signaal. Het zal mogelijk nog meer hbo-verpleegkundigen stimuleren de directe patiëntenzorg snel vaarwel te zeggen.

Als gespecialiseerd (en academisch opgeleid) verpleegkundige, die al 25 jaar uit overtuiging ‘aan het bed’ werkt, stemt dit mij droevig. Verpleegkunde berust niet op boekenwijsheid. Het is een prachtig doe-vak, dat zich richt op de behoeften en belangen van patiënten. Dat leer en doe je als verpleegkundige echter in de praktijk en niet (alleen vanuit theorie) achter een bureau of op school.

Verpleegkennis zonder kunde is vakmanschap zonder ziel. Je zou de titel ‘regieverpleegkundige’ daarom niet moeten krijgen bij afronding van je hbo-opleiding verpleegkunde, maar moeten verdienen met ervaring en prestaties in de patiëntenzorg.

Lees ook:

Personeelstekort GGZ brengt levens in gevaar

Het personeelstekort in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) leidt tot calamiteiten met dodelijke afloop.

Een forse meevaller: het personeelstekort in de zorg loopt sneller terug dan verwacht

Meer mensen kiezen voor een baan in de zorg. Opleidingen verpleegkunde blijven populair en het aantal zij-instromers stijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden