Opinie Literatuur

Vernetflixing van de geschiedenis levert beter leesbare boeken op

Door het gebruik van romantechnieken wek je een geschiedenis tot leven, constateert schrijfster en journalist Eveline Rethmeier. 

Paul van der Steen vindt dat auteurs te snel en vaak onnodig overgaan tot wat hij noemt ‘de vernetflixing van echte geschiedenis’. Voor auteurs prevaleert vaak het gemak verhalen ‘glad te schuren’, om gaten in beschikbare kennis op te vullen met eigen fantasie, in plaats van de gaten te laten voor wat ze zijn of meer onderzoek te doen. Mijn vorige maand verschenen boek ‘De Markies en zijn kolonie die nooit heeft bestaan’ noemt hij daarbij als voorbeeld. In de verantwoording voor in het boek geef ik aan dat ik de lacunes in de geschiedenis zo zorgvuldig mogelijk heb ingekleurd met mijn voorstellingsvermogen.

Onnodig, volgens Van der Steen. Er waren immers bronnen, en als er bepaalde gedeeltes misten had ik dát beter kunnen opschrijven, en het verhaal kunnen oppakken daar waar er weer een bron voorhanden zou zijn. Wat ik heb gedaan, noemt hij vernetflixing van de echte geschiedenis.

Hoewel hij deze term niet als een compliment bedoelt, herhaal ik hem hier met genoegen. Ik heb deze geschiedenis inderdaad vernetflixt. Ik heb de hoofdpersonen gedachten en stemmen gegeven, terwijl ik die conversaties niet heb meegemaakt. Ik heb geuren beschreven die ik nooit geroken heb. En ik heb deuren laten piepen die ik nooit opengeduwd heb.

Spelen met de waarheid

Het schrijven van een boek, ook van non-fictie, is per definitie spelen met de waarheid. Alleen al door het perspectief en de omissie van bepaalde gebeurtenissen en personen neemt de auteur de lezer aan de hand en laat hem zien wat hij wil dat hij ziet. De bronnen waarop historische boeken zijn gebaseerd, zijn ook vaak subjectieve verslagen, al dan niet jaren later pas opgetekend. In tegenstelling tot een wetenschapper in zijn proefschrift, vertelt een auteur van een boek een geschiedenis.

De laatste jaren is de grens tussen fictie en non-fictie vervaagd. In romans krijgt het autobiografische element steeds meer nadruk. Bij non-fictie wint de verhalende vorm aan terrein. In de Verenigde Staten heet het genre crea­tive nonfiction. Hierbij betekent ‘creatief’ niet dat een schrijver zaken bedenkt die niet zijn gebeurd. Wie non-fictie schrijft, legt immers de eed af niet van de waarheid af te wijken.

In dit genre mag de auteur zich bedienen van romantechnieken om een geschiedenis tot leven te wekken. Het heeft eraan bijgedragen dat non-fictie populairder is dan ooit. Is het een verloochening van de ‘echte, pure geschiedschrijving’, voor zover die bestaat? Of heeft de oprekking van het genre ervoor gezorgd dat een nieuwe groep lezers, een nieuwe generatie, zich nu interesseert voor historische boeken?

Beeldender en kleurrijker

Ook op het inkleuren van zwart-witbeelden van de Eerste en Tweede Wereldoorlog is kritiek. Het is onmiskenbaar een manipulatie van de waarheid en niet voor iedere gebruikte kleur is bewijs, maar de beelden van het front komen wel dichterbij dan ooit.

Het lijkt mij dat de kleurloze en de kleurrijke beelden moeiteloos naast elkaar kunnen bestaan; net als de pure vorm van non-fictie en de verhalende, ingekleurde variant, en dat het voor de lezer en kijker volstrekt duidelijk is wat hij voor zich heeft.

Schrijfster Roxane van Iperen, even­eens door Van der Steen aangehaald, benadrukt in een interview dat het beeldender maken van non-fictie ervoor zorgt dat het meer bij de lezer binnenkomt. Ik zou daaraan willen toevoegen: het levert historische boeken op die leesbaarder en voor een groter publiek interessant zijn. En als deze vernetflixing van de geschiedenis betekent dat er binnenkort stapels historische boeken gebingeread worden, lijkt me dat winst voor alle partijen.

 Lees ook:

De vernetflixing van echte geschiedenis

In liefde, oorlog en literatuur is alles geoorloofd. Wat de laatstgenoemde categorie aangaat: waarheid, verdichting en alle vormen ertus­sen­­in hebben bestaansrecht.

Waarom je Netflix-serie ‘The Crown’ níet moet kijken

Onlangs, tijdens het columnistenfestival van Trouw op 30 november, werd mij ­gevraagd of ik naar ‘The Crown’ keek. The Crown, dat is de Netflix-hitserie die geïnspireerd is op het leven van de Britse koningin Elizabeth. Nee, antwoordde ik.Ik kijk niet naar The Crown.

Goed nieuws voor non-fictieschrijvers: ze maken eindelijk kans op de Bookspot Literatuurprijs

De Bookspot Literatuurprijs – voorheen ECI en Ako – wordt voor het eerst gesplitst in de categorieën fictie en non-fictie. En dat terwijl de twee genres naar elkaar toe groeien. Het waargebeurde krijgt een steeds nadrukkelijker plek in romans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden