Opinie Gezondheid

Verkoop tabak alleen nog op recept

De overheid stelt zich immoreel op, stelt Piet Boonekamp, biochemicus en gepromoveerd celbioloog. In plaats van accijns te heffen, zou ze roken gefaseerd kunnen uitbannen.

De afgelopen weken waren via ingezonden brieven in kranten gelukkig hier en daar tegengeluiden te horen over de agressiviteit waarmee maatschappelijke groeperingen hun rokende medeburgers aanvallen en veroordelen, ook als ze zelf geen last van de rook hebben. Ik ben zelf geen roker, maar mijn vrouw wel. Ik zie hoe het roken haar in allerlei fasen van haar leven overeind gehouden heeft. Zij en ik zijn gelukkig.

Ik mis in de discussie de laakbare houding van de overheid. En daarvoor geeft het mooie artikel van filosoof Ger Groot, ‘Maatschappelijke vrijheid vereist neutrale staat’ (NRC, 3 augustus), een goed aanknopingspunt. Aangaande het roken begeeft de staat zich steeds meer – in de termen van Ger Groot – van vereiste ‘neutrale of formele’ naar de ongewenste ‘morele’ regelgeving, die vaak ook nog hypocriet is.

Roken wordt op steeds meer plaatsen verboden, ook als van overlast voor niet-rokers geen sprake is. Rokers zijn ook burgers voor wie de staat moet opkomen, dus waarom niet – als vroeger – het instellen van gescheiden ruimtes voor wel- en niet-rokers? Daarmee worden individuele rechten niet aangetast en is er vrije keuze, zonder overlast tussen groepen burgers: de formele rol voor de staat die ze nu niet oppakt.

Roken moet veel duurder worden om de roker ervan af te helpen. Dit is hypocriet, want de staat gaat volledig voorbij aan het feit dat roken een verslaving is. Door geld te verdienen via ­accijns over de rug van de verslaafde ­roker beweegt de staat zelfs richting immorele regelgeving.

Niet meeroken is eenvoudig

Rokers zouden een maatschappelijke kostenpost zijn en overwogen zou moeten worden om dit op een of andere manier op hen te verhalen. Dit is maar de vraag. Niet meeroken is eenvoudig en afdoende te regelen, dus de belangrijkste kostenpost van roken betreft dan de individuele roker zelf. De roker functioneert doorgaans prima in zijn werkzame leven en draagt veel bij aan accijns. De roker krijgt veelal op latere leeftijd fatale ziektes en wordt niet oud, dus soupeert minder van zijn pensioen en/of AOW op en maakt minder gebruik van het kostbare zorgsysteem voor ouderen. De roker kent deze consequenties. Dus ook zo’n verhaalregeling lijkt moreel door de Staat niet te rechtvaardigen.

Moet de staat dan niets tegen het roken doen? Jazeker, zelfs met hoge prioriteit, want het zou goed zijn als we een maatschappij zonder het zeer ongezonde roken zouden krijgen. Ik stel dan ook een geheel nieuwe formele regelgeving per 2020 voor.

De regeling behelst een verbod op de vrije verkoop van rookwaren. Daarnaast wordt een systeem opgezet waarbij een roker alleen op basis van een recept rookwaren kan kopen bij een soort apotheek. Het receptensysteem onderscheidt vier groepen met voorwaarden, afhankelijk van de leeftijd en eerder rookgedrag.

Het zal de staat wat kosten

De eerste groep wordt gevormd door jongeren tot 18 jaar die nooit een recept krijgen; voorkomen moet worden dat zij ooit met roken beginnen.  De tweede is een middengroep die alleen een recept krijgt in combinatie met een verplicht afkickprogramma; ingezet moet worden op het stoppen van hun nog jonge verslaving. De derde is een oudere groep die een recept krijgt met het aanbod voor een afkickprogramma; sommige rokers met een langere verslaving kunnen nog stoppen als ze willen. Tot slot een vierde: de oudste groep die niet meer kan/wil stoppen en een recept krijgt zonder voorwaarden. 

Bijzonder aan het systeem is dat jaarlijks de jongerengroep één jaar opschuift: 19 jaar in 2021, 20 jaar in 2022, enzovoorts. Dit betekent dat er steeds minder rokers in de vervolggroepen in- en doorstromen, tot over zo’n zestig jaar de laatste roker uit de oudste groep overlijdt. Omdat alle groepen dan leeg zijn, is roken feitelijk uitgebannen.

Het zal de staat wat kosten: het organiseren van het receptensysteem, geen inkomsten meer uit accijns op rookwaren, investering in afkickprogramma’s, zeer goede afspraken met ons omringende landen zodat daar niet ingekocht kan worden, strenge grenscontroles, enzovoorts. Veel maatschappelijk draagvlak zal nodig zijn om het te laten slagen. Maar het is het waard: na zo’n 400 jaar wordt het roken in slechts een paar generaties verleden tijd.

Lees ook:

Hoe het Nederlandse anti-rookbeleid de tabaksindustrie in de kaart speelde

Angst bij KWF Kankerbestrijding en andere gezondheidsfondsen om de strijd met de roker aan te gaan, heeft in Nederland een radicaal en effectief beleid tegen tabaksgebruik verhinderd. De organisaties liepen met een boog om het onderwerp heen, schrijft Trouw-journalist Joop Bouma.

Paul Blokhuis: Van mij mag een pakje sigaretten wel 20 euro kosten

Eén euro worden sigaretten volgend jaar duurder, om in 2023 een tientje per pakje te kosten. En dat gaat staatssecretaris Paul Blokhuis (volksgezondheid) niet snel genoeg. Hij is niet gelukkig met de onlangs afgesproken prijsverhoging. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden