Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verhef westers geluk niet tot norm

Opinie

Isha van Halem

Boeddhisten op straat in Amsterdam. De staat van geluk in het boeddhisme is geen materiële, maar een geestelijke kwestie. © ANP
Opinie

Is de westerse cultuur superieur door de welvaart die zij ons brengt? Op die claim is nogal wat af te dingen, stelt Isha van Halem.

Vorig weekeinde lag er weer een nieuwe versie van Letter & Geest op de deurmat. De titel van een van de artikelen deed mijn antropologisch hart tekeergaan, en niet in positieve zin.

Lees verder na de advertentie

In het artikel claimt filosoof Maarten Boudry dat onze westerse cultuur 'superieur' is aan alle andere ter wereld. De superioriteit van onze cultuur ligt besloten in onze materiële welvaart en het 'geluk' dat die ons zou brengen. Maar maakt ons surplus aan geluk ten opzichte van de rest van de wereld onze cultuur superieur, of is geluk juist iets dat we hebben verworven door landen over de hele wereld op een discutabele wijze te ontdoen van hun economische middelen?

Militair superieur

Wat problematisch is aan de denkwijze van Boudry, is dat het lijkt op een subtiele vorm van wat ze in de VS white supremacy noemen. Als de eigen cultuur, die westers en wit is, wordt gezien als superieur, kan dit worden gebruikt als rechtvaardiging voor heerschappij en racisme. Het idee dat westerse landen verder ontwikkeld waren dan hun primitieve, niet-westerse tegenpolen, stelde hen dus in staat het imperialisme te verdedigen. De westerlingen bezaten namelijk de capaciteit het primitieve uit te bannen en samenlevingen civilisatie en fatsoen te brengen. Uit de historie is gebleken dat deze samenlevingen meestal niet zaten te wachten op ideeën van witte mensen uit westerse landen.

Westerse imperialisten hadden vaak het voordeel militair superieur te zijn, waardoor ze toch in staat waren hun invloeden overal ter wereld aan volkeren op te dringen. Als gevolg van deze overheersing kwam de welvaartsgroei in veel Europese landen in een stroomversnelling. In Nederland leidde dit tot de periode die algemeen bekend staat als de Gouden Eeuw. De huidige welvaart van ons land kent zijn oorsprong in deze periode en wordt in stand gehouden door vergelijkbare, maar meer impliciete mechanismes van mondiale uitbuiting. Het stuk van Boudry leest als een viering van dit soort mechanismes. Hij wijst de welvaart die hierop volgt immers aan als de belangrijkste reden dat ons volk zo gelukkig is.

Individueel geluk

De cultuur die ons gelukkig heeft gemaakt, zou op basis van dit geluk in de hele wereld leidend moeten zijn. Echter valt te betwisten of iedere cultuur dezelfde waarde hecht aan geluk. In het Westen zien we individueel geluk als het hoogst haalbare doel. In collectivistische samenlevingen, waar het belang van de groep het belang van het individu overstijgt, wordt individueel geluk in mindere mate nagestreefd. Individueel geluk kan immers het belang van het collectief belemmeren.

Daarnaast zijn er genoeg culturen, zoals het boeddhisme, waarin mensen hun levensgeluk op een andere manier proberen te vinden. De staat van geluk is in deze levenswijze geen materiële, maar een geestelijke kwestie. In de boeddhistische filosofie kan geluk gevonden worden in compassie voor jezelf, voor anderen en voor de natuur. In contrast met het uitgangspunt van Boudry stelt deze filosofie dat een materialistische levenswijze juist leidt tot een eindeloos onverzadigd en gefrustreerd gevoel. De oneindige mogelijkheid tot consumptie zorgt ervoor dat de westerse mens nooit tevreden kan zijn met zijn huidige materiële bezit.

Dat de welvaart in onze cultuur ten koste gaat van de welvaart in veel andere culturen is duidelijk. Als we dezelfde definitie van geluk aannemen als Boudry, is er dus maar één conclusie mogelijk: het geluk in onze cultuur gaat ten koste van het geluk in veel andere culturen.

Gelukkig zijn er meer wegen die naar Rome leiden en lijkt het schrikbeeld van een westers monopolie op geluk geen realiteit te hoeven worden.

Lees ook: Filosoof Maarten Boudry: 'Hier word je het gelukkigst'

Onze manier van leven is superieur aan alle andere, vindt Maarten Boudry: hier word je het gelukkigst. Somberaars die zeggen dat de vooruitgang daarbij niet helpt, zitten ernaast.

Deel dit artikel