OpinieSamenleving

Vergelding hoort niet in strafrecht thuis

Het nemen van wraak vermindert op geen enkele manier de eigen pijn. Wat het wél doet is: het deelt pijn uit, aan de dader, een pijn die ook weer doorgegeven wordt. Het is daarom tragisch dat vergelding nog steeds ingebakken is in ons rechtssysteem, stelt Henk Koudijs.

“Strafrecht is een manier om als samenleving de grenzen aan te geven, om misdrijven te vergelden”, constateert hoogleraar Schuijt (Trouw, 20 juni). Ik denk dat het twee verschillende dingen zijn. Je kunt als samenleving prima de grenzen aangeven, wat nodig is, zónder te vergelden.

Al in de joodse traditie werd bevolen, door niemand minder dan God: “U mag geen wraak nemen of een wrok koesteren tegen uw volksgenoten, maar u moet uw naaste liefhebben als uzelf. Ik ben de Heere” (Leviticus 19, vers 18). Of het nu God was of niet, feit is dat er al vijfhonderd jaar voor onze jaartelling een gedachtegoed was dat zich afkeerde van de wraak, de vergelding, en zich richtte op de liefde.

Iedereen deelt pijn uit

Er zijn veel redenen om géén wraak te willen nemen. Ik wil het uit een perspectief van pijn bekijken. Ieder mens ontvangt pijn in zijn leven en deelt die ook uit. Ik zou zelfs willen stellen dat ontvangen pijn doorgegeven móet worden, maar dat gebeurt zonder dat de eigen pijn vermindert. Gedeelde smart is halve smart, maar gedeelde pijn is dubbele pijn. Je zou kunnen zeggen dat er een wet van vermeerdering van pijn is.

Het nemen van wraak vermindert op geen enkele manier de eigen pijn. Wat het wél doet is: het deelt pijn uit, aan de dader, een pijn die ook weer doorgegeven móet worden. De reden dat een dader iets strafbaars doet is vaak het gevolg van een hoeveelheid pijn die hij met zich meedraagt, die voor hem niet meer te hanteren is. De vergelding voegt daar pijn aan toe.

Er kan een eindeloze keten van wraak en wederwraak ontstaan (bijvoorbeeld bloedwraak) die de totale hoeveelheid pijn doet toenemen. Doordat strafrecht de straf nog steeds deels als vergelding ziet, houdt het de onterechte illusie in stand dat vergelding de pijn van het slachtoffer zou verminderen. Dit is oneerlijk naar het slachtoffer toe, en de dader.

Erkenning

Het is tragisch dat 2500 jaar na het gebod geen wraak te nemen de vergelding nog steeds ingebakken is in ons rechtssysteem, terwijl het grote negatieve gevolgen heeft. Waar het slachtoffer baat bij heeft, is erkenning en Wiedergutmachung, weer goed maken. Het helen van de pijn. Het strafrecht vervult hierin een veel te beperkte rol. We zouden eens goed moeten kijken of er een vorm van recht te verzinnen is die erop gericht is de pijn in het slachtoffer, maar ook de dader te verminderen. Misschien krijgen we als bijproduct dan wel minder draaideurcriminelen.

Lees ook:

De cel in, uit en weer in: wie stopt de vicieuze cirkel van veelplegers als Erik V.?

Drugsverslaafde Erik V. is met dertien veroordelingen in vier jaar tijd een van de naar schatting vijfduizend ‘draaideurcriminelen’ in Nederland. Telkens kreeg hij een korte celstraf, maar viel hij daarna terug in zijn oude patroon. Kan dat niet anders? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden