TaalrubriekPeter-Arno Coppen

Van oude mensen, die je moet laten geworden

Naar aanleiding van de aflevering over het woord ‘geworden’ kreeg ik van verschillende lezers anekdotes toegestuurd die het ook nog in een andere constructie kennen. Er schijnen opvallend veel vaders te hebben bestaan die, als zij bijvoorbeeld door hun kinderen gestoord werden, uitriepen ‘Laat mij geworden!’.

Dit is inderdaad ook een bekende constructie met ‘geworden’. Behalve dat iets kan geworden (iets kan gebeuren) of dat je iets kunt laten geworden (iets kunt laten gebeuren) kun je ook iemand laten geworden. Dat betekent dan zoveel als ‘iemand laten begaan’, of ‘iemand met rust laten’. Ik vond het onwaarschijnlijk dat mijn vaders citaat ‘Laat eens gebeuren’ zou betekenen ‘Laat mij begaan’ of ‘Laat hem of haar begaan’, maar helemaal uitsluiten kun je het inderdaad niet.

Veel lezers maakten ook gewag van een zekere bijbelse associatie. Verschillende keren kwam een vertaling van Mattheus 3:15 voorbij, die zou luiden ‘Laat Mij thans geworden’. Dit is inderdaad uit de NBV van 1951; in de meeste vertalingen staat echter iets als ‘Laat nu af’.

Vermoedelijk een vijfde constructie

Een enkele lezer noemde ook nog 2 Samuel 16:11 ‘Laet hem geworden dat hij vloecke’. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vertaalt dit inderdaad ook met ‘Laat hem begaan’, maar vermoedelijk is hier sprake van een vijfde constructie ‘iemand iets laten geworden’ met de betekenis ‘Laat hem gerust overkomen dat hij vloekt’.

De voorbeelden illustreren dat ‘geworden’ een oud woord is voor dingen die gebeuren. Dingen kunnen in het algemeen gebeuren, je kunt ze laten gebeuren, ze kunnen iemand gebeuren (iemand overkomen) en je kunt ze iemand laten gebeuren.

Dat ‘ge-’ in ‘geworden’ heeft overigens niets met het voltooid deelwoord te maken. Het is hetzelfde ‘ge-’ als in ‘gebeuren’, en het moet oorspronkelijk iets als ‘mede’ hebben betekend, of ‘met betrekking tot (een persoon)’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden