null

OpinieEnergietransitie

Van het gas af? Pak het vooral kleinschalig aan

Het aardgasvrij maken van woonwijken loopt vast. Denk minder groot en durf te experimenteren, stellen Mark Elbers, procesmanager in diverse transitieprojecten en Boris Gooskens, organisatieadviseur en directeur bij Rijnconsult.

Sinds 2018 zijn in Nederland 46 proeftuinen aangewezen waar wordt gewerkt aan het aardgasvrij maken van een woonwijk. Recent beschreef het Planbureau voor de Leefomgeving welke knelpunten zich daarbij voordoen. Het bureau stelt dat we veel leren in de proeftuinen, maar structurele problemen op hoger niveau vertragen het proces. Zo is wetgeving nog niet op orde en hebben gemeenten moeite om kennis, kunde en tijd vrij te maken voor deze projecten. Het oplossen van problemen vraagt om keuzes en acties op rijksniveau. Maar is dat zo?

Wij zien projecten vertragen door aanhoudende twijfel over opties en bijbehorende kosten, we zien ze vastlopen in een zoektocht naar nieuwe opties en zekerheid die niet gaat komen. Doorbraken blijven uit, terwijl in de proeftuinen veel geld op de plank ligt. Het aantal woningen dat inmiddels aardgasvrij is, staat niet in verhouding tot de projectkosten die worden gemaakt. En steeds duidelijker wordt dat de energietransitie ons als geheel geld gaat kosten, zoals ook het Economische Instituut voor de Bouw pas geleden liet zien.

Bewoners zoeken zekerheid

De gemeenten vervullen in de wijken een regierol. Ze investeren in de samenwerking met bewoners door ze actief mee te laten doen in de planvorming. Die inspanning laat zien dat bewoners, op zoek naar zekerheid over kosten en wooncomfort, zich niet gemakkelijk laten overtuigen. En iedereen ziet ‘koppelkansen’ om de energietransitie te verbinden met andere opgaven, zoals verbetering van de openbare ruimte. Maar door die verbreding wordt het ook complex en dreigt de situatie van een groot schip dat koers moet houden in de mist.

Laten we zoeken naar kleine en wendbare bootjes. We pleiten voor een overheid die experimenten aangaat die snel tot resultaat leiden en die uitgaan van wat binnen de reikwijdte van een gemeente wél kan. Om de nodige ervaring op te doen kunnen gemeenten beter op korte termijn stevig investeren en clusters van bijvoorbeeld 200 woningen van het gas af halen, dan vijf jaar blijven voortploegen om een wijk van 2000 woningen tegen lagere kosten van het gas af te halen. Ook ontstaan zo inspirerende voorbeelden die anderen in beweging zetten. Daarmee is een stap gezet in de opschaling die nodig is om de kosten voor de bewoners te verlagen. En dat is broodnodig.

Investering komt iedereen ten goede

Zo’n ondernemende overheid accepteert risico’s en verschillende meningen die horen bij dit soort innovaties, bijvoorbeeld in de werking van een techniek of in het voorspellen van kosten. Bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtenaren willen zichtbare resultaten boeken en schuwen die onzekerheid niet. De huidige impasse vraagt om lef en stevig investeren in een aantal voorlopers. Onvermijdelijk zal er dan discussie ontstaan waarom de ene groep woningen wél en de andere nog niet aan de beurt is, maar net als met alle subsidies, zoals die voor elektrisch rijden, komt de investering in de voorhoede uiteindelijk iedereen ten goede. Tegenvallers – niet alles gaat meteen goed bij het aardgasvrij maken van woningen – worden aangepakt en waar nodig financieel gecompenseerd.

Juist de overheid kan het initiatief nemen om partijen bij elkaar te brengen voor een goed werkend alternatief voor aardgas; en ze is de regisseur om belangen te verbinden die positief bijdragen aan de integrale woon- en leefomgeving. Wat dat betreft zien we ook een gelijkenis met de aanleg van het aardgasnet in de jaren zestig.

De plannen voor proeftuinen vragen om versnelling. Dat kan door een deel van het proeftuingeld in te zetten voor kleinere experimenten, die binnen twee tot drie jaar zorgen voor een flinke toename in het aantal aardgasvrije woningen. Experimenten waar we van leren, en die zorgen voor inspirerende voorbeelden. En natuurlijk moeten parallel daaraan structurele knelpunten worden opgelost in wetgeving en financieel instrumentarium. De formatie is daar een mooie gelegenheid voor. De urgentie neemt namelijk iedere dag verder toe.

Lees ook:

Nijmeegse wijk Jerusalem aardgasvrij, zonder extra kosten voor de bewoners

In de Nijmeegse buurt Jerusalem gaan 220 sociale huurwoningen met een extra subsidie van het aardgas af. De bewoners hebben niet de kosten, wel de baten.

Nederlander wil van gas af, maar minder animo bij eigen woning

De meeste Nederlanders weten dat Nederland van het gas af moet en staat daar ook achter. Maar als het de eigen woning betreft, is er minder enthousiasme, blijkt uit onderzoek van onderzoeksbureau Citisens onder 3554 mensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden