null

OpinieOnderwijs

Van fouten kun je leren; dus maak falen in het hoger onderwijs bespreekbaar

Beeld Trouw

Onvermijdelijk voert de weg naar het diploma langs tegenslagen. Universiteiten kunnen studenten ook leren om te gaan met teleurstellingen, bepleit opleidingsdirecteur van University College Tilburg Tessa Leesen.

Van fouten kan je leren, zo wil het cliché. Toch zijn studenten vaak bang om fouten te maken en te falen. Velen gaan gebukt onder de prestatiedruk die inherent lijkt aan ons hoger onderwijssysteem. Eén op de vier studenten worstelt zelfs met mentale gezondheidsproblemen. De huidige covid-19-maatregelen maken de kwestie nog urgenter.

Een recent onderzoek aan onder meer Tilburg University toont aan dat in coronatijd de psychische klachten bij studenten verder zijn toegenomen. Deze cijfers nodigen uit om kritisch te kijken naar de manier waarop we in het hoger onderwijs omgaan met falen en succes. De huidige succescultuur in de samenleving heeft immers een impact op het onderwijslandschap.

Leercurve

Studenten oogsten – natuurlijk niet ten onrechte – applaus met het behalen van hoge cijfers, een vlotte studievoortgang en een passende baan als kers op de taart. Toch dreigen we al te gemakkelijk uit het oog te verliezen dat ook intellectuele groei, doorzettingsvermogen en inzet aspecten van studiesucces zijn. Daarom is het van belang dat studenten zich niet blindstaren op het eindresultaat, maar ook trots zijn op de leercurve die ze hebben doorlopen en hiervoor waardering krijgen vanuit de opleiding.

De weg naar het diploma voert onvermijdelijk ook langs tegenslagen en teleurstellingen. Studenten bevinden zich immers in het niemandsland tussen adolescentie en volwassenheid. Ze moeten wennen aan het academisch niveau en de hoeveelheid studiemateriaal. Ze wonen voor de eerste keer zelfstandig. Ze ervaren voor de eerste keer liefdesverdriet. Ze bouwen aan een nieuw netwerk van vrienden. Bij het bewandelen van nieuwe paden neemt ook de kans op blunders toe, en jongvolwassenen hebben nog niet altijd voldoende veerkracht om daar adequaat mee om te gaan.

Schaamte en taboe

Het taboe om mislukkingen te delen is groot, ook onder studenten. Sociale media nodigen uit om enkel de beste versie van jezelf te presenteren en vergroten daarmee het taboe op falen. Wie faalt, schaamt zich daar doorgaans voor. Sommige studenten zijn daarom op zichzelf aangewezen als ze, bijvoorbeeld tijdens een tentamenperiode, onderuitgaan. De universiteit kan dit verhelpen door een klimaat te creëren waarin open over mislukkingen kan worden gesproken. Dat is nu onvoldoende het geval. Meer openheid over falen lucht op en helpt relativeren.

Natuurlijk moeten we studenten niet van de verantwoordelijkheid ontslaan om kritisch naar de eigen fouten te kijken. Ze moeten dit echter leren doen op een manier die hun gevoel van eigenwaarde intact laat. Dat dit geen gemakkelijke evenwichtsoefening is, spreekt voor zich. Toch kan de universiteit een voortrekkersrol spelen om het taboe rond falen in het hoger onderwijs te doorbreken.

Opleidingen kunnen in het programma ruimte inbouwen voor een academische module over falen en succes. Een dergelijke module zet studenten aan om kritisch na te denken over de huidige succescultuur en de waarde van falen. Daarnaast kunnen opleidingen inzetten op de ontwikkeling van constructieve copingstrategieën in meer praktisch georiënteerde workshops.

Overeind krabbelen

Tot slot is er ook een rol weggelegd voor docenten en hoogleraren. Om het faaltaboe te doorbreken, is het belangrijk dat zij aan studenten toegeven ook wel eens de mist in te gaan om nadien weer overeind te krabbelen. Nelson Mandela, die overigens zelf een hobbelig parcours aflegde als rechtenstudent, wist het immers al: “Do not judge me by my successes, judge me by how many times I fell down and got back up again”.

Vertaald: Beoordeel me niet naar mijn succes, maar naar het aantal keren dat ik ben gevallen en opnieuw ben opgestaan.

Lees ook:

Studenten zijn eenzamer, gestrester en maken zich grote zorgen over hun kansen op de arbeidsmarkt

Sociale contacten die tot een minimum zijn gereduceerd, afgebroken stages en scripties: studenten hebben het zwaar momenteel.

Met de studie gaat het goed, met de studenten minder

Op mbo’s en in het hoger onderwijs is de situatie door de coronacrisis precair. De studieresultaten zijn nog goed, maar hoe lang houden studenten en docenten dit ‘standje overleven’ nog vol?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden