Opinie Vakbonden

Vakbond mogen hun eigen leden best voortrekken

Beeld Trouw

Dat ook niet-leden van vakbonden profiteren van de afspraken is wel eerlijk, maar niet wenselijk, meent Marijtje Jongsma, woordvoerder van de VAWO – de vakbond voor de wetenschap en universitair hoofddocent.

In Groot-Brittannië loont het om lid te zijn van een vakbond. Bij een recente cao-afspraak voor het onderwijs is afgesproken dat vakbondsleden drie maanden eerder hun salarisverhoging krijgen dan de zogenoemde free riders.

Ook in Nederland liften niet-vakbondsleden mee met de afspraken die vakbonden maken met werkgevers. Salarisverhogingen en arbeidsvoorwaarden, alle cao’s zijn in Nederland algemeen bindend, oftewel geldend voor iedereen. Zonder een algemene cao is het maar de vraag of individuele werknemers met hun werkgever jaarlijks een salarisverhoging en betere arbeidsvoorwaarden weten te regelen.

Het mooie principe van een cao die voor alle werknemers geldend is, is alleen wél nadelig gebleken voor de solidariteit: de afgelopen decennia zijn de ledenaantallen van vakbonden dramatisch teruggelopen. Mede door de algemeen verbindend verklaring, zien veel mensen geen noodzaak om lid te worden van een vakbond. Toch schuilt daarin een sluipend risico: met minder leden neemt ook de onderhandelingspositie van de vakbonden aan de cao-tafels af, terwijl juist vakbonden op uitstekende en onafhankelijke wijze afspraken kunnen maken met de werkgevers over de arbeidsvoorwaarden.

Arbeidsvoorwaarden

Mensen in loondienst staan nauwelijks stil bij de gang van zaken rond hun cao. Ik merk in mijn werkomgeving dat er vaak zelfs wordt aangenomen dat de arbeidsvoorwaarden eenzijdig door de werkgever worden bepaald. Kennelijk realiseren werknemers zich niet dat zonder de inbreng van de vakbonden de arbeidsvoorwaarden er heel anders uit zouden zien. Zo is vrijwel iedereen vergeten dat vakbonden ervoor hebben gezorgd dat er in Nederland geen kinderarbeid meer bestaat, dat het aantal werkuren is gemaximeerd, dat je krijgt doorbetaald bij zwangerschap en bij ziekte, dat er vakantiegeld is en dat je er niet alleen voorstaat bij een conflict met de werkgever.

Dit zijn afspraken die niet even snel worden gemaakt, maar waarover soms jaren wordt onderhandeld.

Neem bijvoorbeeld de cao-afspraken over het maximum aantal tijdelijke aanstellingen bij universiteiten. Nadat de VAWO aan de hand van cijfers aan de werkgevers kon laten zien dat het écht geen incidenten waren, belandde dit onderwerp op de onderhandelingstafel. Gelukkig zijn er nu afspraken gemaakt, maar wat de vakbonden betreft is er nog genoeg ruimte voor verbetering. En er zijn nog tal van andere onderwerpen waar vakbonden mee bezig zijn, zoals gelijke kansen, diversiteit, verbetering van bestaande regelingen, sociale veiligheid, enzovoorts.

Handvol

Het wordt voor vakbonden heel moeilijk om harde eisen te stellen als slechts een handvol mensen lid is. Als er geen sprake is van gelijkwaardige partijen is het poldermodel waar we in Nederland zo trots op zijn, nauwelijks nog een poldermodel te noemen. Maar alle ledenwervingsacties ten spijt, hebben helaas te weinig mensen oog voor het grotere geheel. Tenzij er direct nadeel wordt ondervonden, dan is de actiebereidheid bij mensen ineens een stuk groter.

Zo ontstond er bij de niet-vakbondsleden in Engeland ophef over de maatregel om collega’s die wel lid zijn, extra te laten profiteren van de loonsverhoging. ‘Want’, zo zeggen zij, ‘als principieel tegenstander van vakbonden is het niet eerlijk dat wij worden bestraft.’

Je zou het echter ook kunnen omdraaien. Natuurlijk moeten we in Nederland geen twee werelden willen creëren, maar zeker is dat de vakbonden in Engeland met deze afspraak mensen laat zien hoe belangrijk het is dat er collectief afspraken worden gemaakt. En dat solidariteit daarvoor onmisbaar is.

In een tijd waarin mensen vooral kijken naar wat voor hen zelf voordelig is, is dit hard nodig.

Lees ook:

PO in Actie laat de vakbonden zien hoe je docenten wél op de been krijgt

Vakbonden kregen docenten jarenlang niet aan het staken. PO in Actie had daar slechts een paar maanden, een boze column en een bericht op Facebook voor nodig. 

Een deel van FNV’ers likt de wonden: ‘Veel nee-stemmers zullen hun lidmaatschap opzeggen’

De sector vervoer is niet te spreken over het pensioenakkoord. Neemt het FNV-bestuur deze nee-stemmers niet serieus, dan kan dat voor hommeles zorgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden