Column

Vage verklaringen en tot weinig verplichtende conclusies zijn het wondermiddel van de EU

Beeld Trouw

Opnieuw was het deze week in Europa twee vóór of misschien zelfs al óver twaalf. Zelfs de meestal nogal nuchtere Angela Merkel deed eraan mee: de vluchtelingencrisis zou de EU fataal kunnen worden. 

Alleen Mark Rutte bleef er laconiek onder. Zo lang hij Europese topvergaderingen meemaakt – en dat is intussen heel lang – heetten die áltijd plaats te vinden onder dreiging van een existentiële crisis, zo merkte hij op. De grootste constante van de EU lijkt zo langzamerhand te zijn dat zij op elk willekeurig moment op het punt staat ten onder te gaan.

Deze keer was het de migratie die voor veel opwinding zorgde. Het commentaar in deze krant zag de EU er zelfs door ‘gegijzeld’. En dat terwijl er eigenlijk helemaal geen dringende migratiecrisis is. Zeker, nog altijd wagen tienduizenden de gevaarlijke overtocht over de Middellandse Zee, ooit het hart van Europa en haar centrale verkeersplein (‘mare nostrum’, zeiden de Romeinen), nu een strenge grens die het noorden van het zuiden scheidt. Dat brengt tragedies en veel doden met zich mee, maar de aantallen staan momenteel niet in verhouding van wat Europa eerder met veel vertrouwen meende te kunnen ‘schaffen’.

In werkelijkheid huist die paniek dan ook ergens anders. In Duitsland komen er verkiezingen aan en díe zijn het die Merkel pas werkelijk zorgen baren. Het spook van een ‘tsunami van gelukszoekers’ werd met hoop op electoraal succes van zolder gehaald door de Beierse CSU: Merkels zusterpartij die als vriendin soms politieke vijanden overbodig lijkt te maken. En als Duitsland het op de heupen krijgt, siddert heel de EU mee. Buitenlandse politiek is zelfs binnen het Europese verband nog altijd in de eerste plaats een verlengstuk van de binnenlandse politiek.

Nieuwe wind

Dat gold niet alleen voor Duitsland, maar ook voor Italië – waar een nieuwe regering waar moet maken dat er in Europa écht een nieuwe wind is gaan waaien en liefst ook nog dat zíj die heeft aangeblazen. Het geldt ook voor Polen, voor Tsjechië, en zelfs voor Hongarije, waar premier Orban ter wille van zijn achterban roeptoetert wat hij wil maar volgens Europa-columniste Caroline de Gruyter van NRC-Handelsblad achter de schermen keurig aan zijn verplichtingen voldoet, zolang niemand dat merkt.

Geen wonder dat de EU-top eindigde in vage verklaringen en tot weinig verplichtende conclusies: het wondermiddel waarmee het verenigd Europa al meer dan een halve eeuw succesvol heeft kunnen zijn. Haar veelgesmade besluiteloosheid steunt op een oude wijsheid dat bij de meeste problemen die het leven af en toe voor de voeten lopen nietsdoen de beste remedie is. In het merendeel van de gevallen verdwijnen ze vanzelf, terwijl actie en daadkracht hen alleen maar verergeren. Die waarheid geldt op elk vlak van het leven (ook als individu kun je er veel baat bij hebben) maar in de politiek valt ze het meeste op.

Of liever: daar moet haar waarheid koste wat kost worden verborgen. Politici worden immers geacht problemen op te lossen, de handen uit de mouwen te steken, maatregelen te nemen, de hand aan de ploeg te slaan – en wel nu! Zelf weten zij dat maar al te goed. En daarom zie je ze druk in de weer met toespraken, persconferenties en verklaringen waarin de grootste doortastendheid wordt gesuggereerd – die vervolgens niets betekent. Dát mechanisme heeft de Europese politiek in haar lange bestaan beter leren bespelen dan wat ook. Het is een van de belangrijkste elementen in haar opmerkelijke duurzaamheid gebleken.

Zo werd er deze week in Brussel routineus een toneelstukje ‘europaniek’ opgevoerd. De situatie is catastrofaal - maar in werkelijkheid niet al te ernstig. Dat laatste des te minder omdat in Duitsland de CSU inmiddels een toontje lager lijkt te gaan zingen en Merkel wat opgeluchter mag ademhalen. Al dat hameren op de ‘vloed van immigranten’ die de Beierse welvaart zouden bedreigen leverde in de verkiezingspeilingen uiteindelijk weinig op.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Eerdere afleveringen van zijn columns vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden