OpinieRacisme op universiteit

Universiteiten, neem uzelf onder de loep wat betreft structureel racisme

null Beeld

De Nederlandse universiteiten gaan prat op hun steun voor diversiteit en inclusiviteit, maar hun respons op ‘Black lives matter’ is ronduit teleurstellend, vindt communicatieadviseur Ari Purnama, gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Universiteiten zijn er als de kippen bij om hun verrichtingen op websites en sociale media uiteen te zetten – ranking, onderscheidingen of alumni die prestigieuze prijzen van gerenommeerde instanties ontvangen. Wordt om 8.00 uur bekendgemaakt dat de Spinozaprijs aan een medewerker is toegekend, dan ligt er om 10.00 uur een bericht in je inbox. Tegelijkertijd zijn ze traag of reageren zelfs niet als het gaat om stelling te nemen in maatschappelijke kwestie zoals systematisch racisme.

Zoals Motun Bolumole in University World News schrijft: ‘Voor een sector die zich erop laat voorstaan dat hij zich in de voorhoede van sociale vooruitgang bevindt, laten de verklaringen over dit thema over het algemeen veel te wensen over’. Waar het Nederland betreft, zou ik hieraan willen toevoegen, is het gebrek aan respons van de universiteiten, die in theorie althans prat gaan op hun steun voor diversiteit en inclusiviteit, ronduit teleurstellend. Hun stilte getuigt van een situatie waarin de daad kennelijk nog bij het woord gevoegd dient te worden.

Natuurlijk zijn universiteiten geenszins verplicht solidariteit te tonen of openlijk stelling te nemen tegen structureel racisme en onrecht dat mensen met een niet-westerse migratieachtergrond ten deel valt. In feite kunnen verklaringen averechts uitpakken wanneer ze eenvoudigweg voortkomen uit de wens in de pas te lopen, niet zorgvuldig geformuleerd worden, laat staan wanneer ze nietszeggend zijn. Loze woorden kunnen in dit opzicht meer schade aanrichten dan stilzwijgen. Waar het om gaat is hun daadkracht ten einde de gelijkheid binnen hun eigen instellingen te bevorderen.

Stilzwijgen weerspiegelt zelfgenoegzaamheid

Op de lange termijn kan stilzwijgen of een nietszeggende respons echter om verschillende redenen slecht uitpakken. Allereerst weerspiegelt het een zekere mate van zelfgenoegzaamheid . Het wekt de indruk dat de problematiek die ten grondslag ligt aan wat er met George Floyd gebeurd is en de daarop volgende protestacties in de Verenigde Staten, in Nederland niet aan de orde zijn en in de nabije toekomst ook niet zullen ontstaan. Deze zelfgenoegzaamheid ondermijnt de moraal van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond en mensen die zich inspannen om van hoger-onderwijsinstellingen gastvrije en inclusieve ruimtes te maken waar iedereen zich kan ontplooien.

Zoals elke andere sector kunnen het hoger onderwijs en de wetenschap zich niet vrij wanen van structureel onrecht en uitsluiting op basis van huidskleur, gender, culturele en seksuele identiteit en taalkundige achtergrond. Ergo, wanneer universiteiten niet bereid zijn in de huidige situatie van protestacties en maatschappelijk debat met betrekking tot racisme stelling te nemen, dan houdt dit in dat de wetenschap zich vrij waant van een dergelijke problematiek – en dat is een illusie. Universiteiten hebben kritisch denken als basis voor het hoger onderwijs hoog in het vaandel, maar kijken zelden naar zichzelf.

Uiteraard zijn er geen simpele oplossingen om institutioneel racisme binnen Nederlandse universiteiten te bestrijden. Het opstellen van een manifest waarin uiting wordt gegeven aan de intentie om samen met verschillende groepen binnen de academische gemeenschap – met name medewerkers en studenten met een niet-westerse achtergrond – rond de tafel te gaan zitten om specifieke problemen te identificeren en op te lossen, is een goed begin.

Dit voorgestelde initiatief om onrecht op basis van etnische achtergrond ter discussie te stellen biedt universiteiten een mogelijkheid om zichzelf onder de loep te nemen, de hand in eigen boezem te steken en verbeteringen aan te brengen.

Lees ook:

Kunstenaar Victor Sonna: Je kunt pas echt zien, als je samen kijkt

De Eindhovense kunstenaar Victor Sonna, geboren in Kameroen, wist weinig van het slavernijverleden. Een zoektocht resulteerde in een 25 meter hoge installatie in het Van Abbemuseum, maar een activist werd hij niet.

In de filmwereld lopen nog steeds bijzonder weinig mensen van kleur rond - deze activisten brengen daar verandering in

Twee zwarte activisten uit Hollywood reflecteren op het huidige racismedebat. ‘Mensen laten eindelijk hun ongemak toe.’

Hoe word je hoogleraar? Door te overleven in een competitief systeem

We hebben een vaatwasser op kantoor, maar het aanrecht in de koffiekamer staat altijd vol afwas. Bijna niemand neemt de tijd om de vaatwasser aan te zetten als hij vol is, of uit te ruimen als hij klaar is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden