null

OpinieWoke-ideologie

Universiteiten moeten alert zijn op eenzijdigheid

Beeld Anita Huisman

De Franse onderwijsminister vreest voor te veel politiek activisme op universiteiten. Ook in Nederland zou controle op eenzijdigheid en vooringenomenheid bij academisch onderzoek best nuttig zijn, vindt Gert Jan Geling.

Franse onderwijsminister richt vizier op woke-ideologie, universiteiten reageren geschokt’, (Trouw, 22 februari). De Franse regering wil politiek activisme op de universiteit in de kaart brengen. Zij ziet met name de uit de Verenigde Staten overgewaaide woke-ideologie en ‘islamo-linkse bias’ op universiteiten als een bedreiging voor het pluralisme in de wetenschap en wil hier onderzoek naar instellen. Critici zien deze stap van de Franse regering echter als een bedreiging voor de academische vrijheid en vrezen een heksenjacht.

Toch komt deze kritiek van de Franse regering op de wetenschap niet geheel uit de lucht vallen. Ook sommige Franse wetenschappers zijn kritisch op de groeiende invloed van de woke-ideologie op Franse universiteiten. En het is niet alleen een exclusief Frans fenomeen. Ook aan Nederlandse universiteiten zien we, met name aan faculteiten sociale en geesteswetenschappen, een klimaat van woke bias, politisering en activisme wanneer het gaat om onderwerpen als de islam, gender, postkolonialisme, migratie en diversiteit.

Etnische registratie

Dit kan leiden tot onder meer eenzijdig onderzoek, het eenzijdig aannemen van promovendi en toekennen van onderzoeksgelden, activistisch optreden door wetenschappers, het weren van ‘onwelgevallige’ sprekers en een guur klimaat in de wetenschap zelf tegenover andersdenkenden. Concrete voorbeelden zijn onder meer het aanstellen van diversity officers aan verschillende universiteiten, pogingen van de UvA om etnische registratie mogelijk te maken en het voornemen van de University College Utrecht om het curriculum te ‘dekoloniseren’.

Nu zou je kunnen zeggen: is dit wel echt een probleem? Hoe vaak horen we nu bijvoorbeeld over een spreker die gecanceld wordt, of een wetenschaper die kritisch is op zijn vakgenoten? Is onderzoek naar vooringenomenheid niet juist een aanval op de academische vrijheid en kan dit inderdaad niet leiden tot onwelgevallige meldpunten en heksenjachten? Dat laatste moeten we ook zeker niet willen. Academische vrijheid zou hier niet ter discussie mogen staan. En er moet zeker altijd ruimte zijn voor maatschappijkritische visies in de wetenschap.

De vraag is echter: in hoeverre zijn deze wetenschappelijke visies binnen sommige vakgebieden te eenzijdig? Hoeveel wetenschappers durven openlijk een tegengeluid tegen de groeiende woke-invloed te laten horen? Hoeveel jonge wetenschappers die aan het begin van hun carrière staan, durven stelling te nemen tegen een heersende bias in hun vakgroepen? En is het niet zo dat waar we over horen in de media misschien wel het topje van de ijsberg is, en dat er nog veel meer speelt aan universiteiten waar wij nooit wat over vernemen?

Gebrekkig gesignaleerd

De Nederlandse wetenschap wordt sterk beïnvloed door de Angelsaksische wereld waardoor invloed van de woke-ideologie aan universiteiten snel kan groeien. Toch wordt dit in de wetenschap zelf nog maar gebrekkig gesignaleerd. In 2018 verscheen het KNAW-onderzoek Vrijheid van wetenschapsbeoefening in Nederland. De conclusie van dit onderzoek was dat er geen signalen zijn dat er in de wetenschap in Nederland structureel sprake is van zelfcensuur en beperking van diversiteit aan perspectieven. Maar op dit onderzoek kwam ook kritiek, en een belangrijke wetenschappelijke stelling is ook wel dat één onderzoek géén onderzoek is. Meer onderzoek, zeker binnen specifieke disciplines, naar dit onderwerp is dus ook in Nederland nodig.

Maar het zou niet alleen moeten gaan over reflectie op het bestaan van politisering en bias in de wetenschap. Het is belangrijk dat er ook meer aandacht komt voor meer diverse perspectieven in de wetenschap. Dat er naast diversity officers ook viewpoint diversity officers komen die deze vorm van diversiteit bewaken. En dat er beurzen worden toegekend aan onderzoekers die tegendraads onderzoek willen doen, ook naar wat ingaat tegen de steeds dominanter wordende, al dan niet woke, perspectieven in hun vakgebied.

Lees ook:

Franse onderwijsminister richt vizier op woke-ideologie, universiteiten reageren geschokt

De Franse regering wil het politieke activisme op de universiteit in kaart brengen. Een ongebruikelijk initiatief, maar volgens minister van hoger onderwijs Frédérique Vidal is er alle reden toe.

Commissie: Geen aanwijzing antisemitisme binnen rechtenfaculteit Leiden

De commissie die onderzoek heeft gedaan naar de geruchten over antisemitisme binnen de Leidse Faculteit der Rechtsgeleerdheid, heeft geen enkele aanwijzing voor dergelijke uitlatingen gevonden. Dat geldt ook voor hoogleraar Paul Cliteur, zo meldt de Universiteit Leiden op basis van het onderzoeksrapport.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden