Opinie Onderwijs

Universiteiten lopen hijgerig mee met de excellentiecultus; studenten zijn de klos

Er wordt steeds meer verwacht van studenten, maar er is geen aandacht voor de vraag hoe ze dit moeten klaarspelen, aldus Toske Andreoli. Ze is filosoof en won eerder dit jaar won de scriptieprijs van de Landelijke Studentenvakbond met ‘De mooiste tijd van je leven’.

Het onderwijs moet studenten leren met stress en onzekerheid om te gaan, stellen Stijn Bollinger en Ritie van Rooijen, want het is niet waarschijnlijk dat die stress en onzekerheid uit hun leven verdwijnen. Nu is er niets op tegen om studenten te leren met stress om te gaan, maar dat betekent niet dat we hun situatie moeten accepteren. Bollinger en Van Rooijen pleiten er in feite voor de politieke dimensie van de problemen van studenten te negeren.

De auteurs noemen een paar externe stressoren voor studenten: het bindend studieadvies, moeten werken om te studie te bekostigen, het opbouwen van een studieschuld en moeten presteren. Dit zijn allemaal voorbeelden van een situatie waar onderwijsinstellingen en kabinetten bewust voor gekozen hebben, en daarmee is die situatie wezenlijk politiek. Er schuilt een ideologie, een mensbeeld en een wereldbeeld achter waarin succes een eigen keuze en verantwoordelijkheid is en een opleiding slechts voor je eigen gewin. Die ideologie en standpunten hoeft niet iedereen te onderschrijven.

Zelfs niet als de Europese arbeidsmarkt ‘nou eenmaal’ zo onzeker en stressvol in elkaar zit, dat studenten er maar beter aan kunnen wennen. De flexibilisering van de arbeidsmarkt is ook een politieke keuze geweest, en het is heel goed mogelijk om – op basis van andere ideologieën, mens- en wereldbeelden – weer andere politieke keuzes te maken.

Hijgerig meelopen met excellentiecultus

Het feit dat zoveel studenten stress en psychische klachten ervaren, moet niet weggezet worden als een onvermogen om te gaan met de huidige onoverkomelijk stressvolle tijd, maar als een symptoom van een samenleving die aan verandering toe is. Daarbij moet bij nationaal beleid rekening worden gehouden met de effecten op jongeren – de generatietoets waar de Ser onlangs voor pleitte. Maar ook de directe omgeving van studenten moet anders.

Onderwijsinstellingen zijn de afgelopen jaren met zijn allen hijgerig meegelopen met de excellentiecultus, voerden de bindende studieadviezen in, en zetten in op groei waardoor er steeds meer studenten per docent kwamen. Ze zijn meer gaan verwachten van studenten – net als de rest van Nederland – maar hebben zich nauwelijks bekommerd om de manier waarop studenten dit allemaal moesten klaarspelen.

In mijn afstudeerscriptie filosofie heb ik de directe omgeving van studenten onderzocht en het viel mij op dat die omgeving weinig ritme, discipline en sociale cohesie biedt. Gemiddeld hebben studies vijftien contacturen, maar er wordt verwacht dat je veertig uur per week aan je studie besteedt. De verleiding is groot de resterende uren niet aan je studie te besteden, maar vol te proppen met commissies, stages – alles om een onderscheidend cv op te bouwen. Met overbelasting als gevolg.

Medemenselijkheid ontbreekt

Wat discipline betreft: die is er wel, maar op de verkeerde manier. Zoals het bindend studieadvies. Daarmee wordt slechts een norm gesteld, hoe studenten eraan denken te voldoen laten instellingen aan de student zelf over. Dat draagt alleen bij aan de druk op studenten en is geen behulpzame discipline die het mogelijk maakt voldoende te studeren. Het is uitsluitend bedoeld om studenten die onvoldoende presteren weg te kunnen sturen, niet als hulp.

Bovendien is studeren vaak eenzaam en anoniem, een studie is je persoonlijke project. Studenten kunnen makkelijk een jaar wegblijven, zonder dat het iemand opvalt. Onderwijsinstellingen sporen studenten aan om snel hulp te zoeken als het slecht gaat, maar zien over het hoofd dat die problemen in een wat menselijker omgeving misschien niet waren ontstaan of minder groot waren geworden. Medemenselijkheid ontstaat niet snel als studenten en docenten elkaar nauwelijks kennen.

Als onderwijsmanagers en docenten alleen maar willen inzetten op het weerbaar maken van studenten, negeren zij de politieke dimensie van het probleem en missen ze de uitnodiging om eens kritisch naar zichzelf te kijken. 

Lees ook:

Ga positief om met de stress van studenten

Het is niet reëel om te proberen stressfactoren weg te nemen. Leer studenten juist andere vaardigheden om met die stress om te gaan, zeggen Stijn Bollinger en Ritie van Rooijen, van de Hogeschool Utrecht.

Hoe overleef ik studiestress?

Hoe word je geen stress-student? Die vraag vliegt ongetwijfeld door de hoofden van de duizenden eerstejaars die net zijn begonnen met studeren. Een expert en twee ouderejaars geven tips.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden