TaalPeter-Arno Coppen

Twee benaderingen van drie zeer grote dozen

Op het internationale Language Log, een weblog van en voor taalkundigen, las ik een discussie over twee theorieën over taal. Over het algemeen is het weblog voor niet-taalkundigen wat al te abstract en ingewikkeld, maar nu werd het verschil tussen die twee theorieën met een heel eenvoudig voorbeeld duidelijk gemaakt. Ik heb het zelden zo helder uitgelegd gezien. Je zou het zo in de onderbouw van een middelbare school kunnen toepassen.

Wat is het verschil tussen ‘zeer grote dozen’ en ‘drie grote dozen’? Daar kun je op twee manieren over redeneren. Je kunt allereerst wijzen op de betekenis. Dan merk je op dat in beide zinnen ‘grote’ iets zegt van ‘dozen’: de dozen zijn groot. Maar in ‘zeer grote dozen’ zegt ‘zeer’ niet zozeer iets van de dozen, maar alleen iets over de mate waarin ze groot zijn: de grootte van de dozen is uitzonderlijk. ‘Drie’ in ‘drie grote dozen’ zegt juist niets over die grootte, maar alleen iets over het aantal (grote) dozen. Vanuit de betekenis zeg je dus: ‘zeer grote’ hoort bij elkaar, en samen zegt het iets over de dozen, en in de tweede woordgroep hoort ‘grote dozen’ bij elkaar, en ‘drie’ zegt iets over het aantal daarvan.

Vorm en betekenis horen bij elkaar

Maar je kunt ook alleen naar de vorm kijken. Dan kijk je welke woorden je door één woord kunt vervangen. Bij ‘zeer grote dozen’ kun je ‘zeer grote’ vervangen door ‘enorme’, en bij ‘drie grote dozen’ zou je ‘grote dozen’ kunnen vervangen door ‘monsterdozen’. Dat laatste kan dan weer niet bij ‘zeer grote dozen’, daar kun je niet van maken ‘zeer monsterdozen’. Dus ook vanuit die benadering zeg je dat ‘zeer grote’ bij elkaar hoort in de eerste woordgroep, en dat ‘grote dozen’ in de tweede groep bij elkaar hoort.

Theoretisch kun je een van beide benaderingen het belangrijkste vinden, maar je zou ook kunnen zeggen dat ze elkaar aanvullen. Vorm en betekenis horen bij elkaar.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden