Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trumps twittercratie vernietigt de grondvoorwaarden van elk politiek proces

Opinie

Ger Groot

Ger Groot nieuwe foto © Trouw
Column

Wat je van de jaren zestig-zeventig ook mag vinden, de ideeën die erin wortelen kregen soms een een nogal onverwachte afloop. 

De mens moet een nomade worden, profeteerden de Franse filosoof Gilles Deleuze en psychiater Félix Guattari. Pas losgemaakt van zijn wortels en wezen wordt hij werkelijk vrij. We hebben het geweten. Dertig jaar later was hun nomade de neurotische flexwerker geworden die het zonder vaste baan moest zien te redden. Nog een decennium later sappelde hij als zzp-er vrij en ongebonden van klus naar klus.

Lees verder na de advertentie

Iets anders ging het met het feministische geloofsartikel dat het persoonlijke, politiek moest worden. Zoiets kon je in de jaren twintig ook al in de geschriften van Mussolini aantreffen, maar dat leek de belijders ervan niet te deren. ‘Politiek’ kreeg sowieso een bijna allesomvattende betekenis. Geen daad kon zo onnozel, geen ding zo onbetekenend zijn, of het was wel iets politieks. Wie dacht dat dat laatste iets was van Den Haag en gemeentehuizen, werd onthaald op meewarig hoofdschudden.

De totalitaire implicaties van dat principe zijn ons bespaard gebleven dankzij de eindeloze soepelheid van de repressief-tolerante Nederlandse bestuurstraditie die door James Kennedy zo mooi beschreven is. Begripvol meeknikken en Lampedusa-achtig alles veranderen opdat alles hetzelfde blijft: dat was de Nederlandse regentenstijl dat in alle woelingen een een redelijk functionerende rechtsstaat wist te behouden die erkent dat het private iets anders is dan het publieke.

Van oudsher regeert een staatshoofd via het parlement, per decreet of desnoods via dwang; sinds Donald Trump hebben wij een president die regeert per tweet

Intussen werd het persoonlijke op een heel andere manier wèl politiek, maar pas toen er nieuwe technologieën en media waren ontstaan om dat mogelijk te maken. Van oudsher regeert een staatshoofd via het parlement, per decreet of desnoods via dwang; sinds Donald Trump hebben wij een president die regeert per tweet. Niet om mee te delen dat staatshoofd en parlement na beraad en overleg tot deze of gene beslissing zijn gekomen, zoals in Nederland nog altijd de Staatscourant doet. Maar in de authentieke rol waarvoor dat medium is uitgevonden: als uitdrukking van de uitnodigende vraag waarmee elke tijdlijn begint: ‘Wat houdt je bezig?’

Sinds ruim anderhalf jaar weten we bijna van minuut tot minuut wat het Amerikaanse staatshoofd bezighoudt. Louter door het feit dat hij ze intikt op zijn smartphone worden die gedachten onmiddellijk een politieke realiteit – buiten alle tijdrovende deliberaties en parlementaire procedures om. En omdat Twitter makkelijk een hoogstpersoonlijk medium wordt, richt die realiteit zich onder Trump naar de aller-individueelste expressie van zijn aller-individueelste emotie. Wat de dichter Willem Kloos ooit aan de poëzie toeschreef, is een eigenschap van het staatsbestuur geworden.'

Anders dan de jaren zeventig dachten is niet alles politiek: zoiets zou iedere democratische orde juist stante pede vernietigen

Knipoog

Wie houdt van wrange ironie zou het Trumps eigen esthetisering van de politiek kunnen noemen, als een zoveelste knipoog naar de principes van het fascisme. Zelf lijkt hij er eerder een ontregelend breekijzer in te zien dat het traditionele staatsbestel in kort bestek naar de ratsmodee helpt. Niet alleen door de chaos die het sticht, maar vooral omdat het de grondvoorwaarden van élk politiek proces vernietigt: de principes van beraad, bedachtzaamheid en dus een duidelijk onderscheid tussen wat je denkt en wat je zegt. Ofwel: tussen het publieke en het private, tussen wat wel en wat niet ‘politiek’ is.

Want anders dan de jaren zeventig dachten is niet alles politiek: zoiets zou iedere democratische orde juist stante pede vernietigen. In Trumps twittercratie zien we dat tot onze schrik onder onze ogen gebeuren. Niet via een openlijk totalitarisme à la Mussolini, maar onopvallend via het nieuwe literaire genre van de Twitterboodschap. Uiteindelijk is het resultaat hetzelfde. Waar het persoonlijke gaat samenvallen met de politiek houdt de democratie op te bestaan – en wordt de burger een speelbal van een collectieve of individuele tiran.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril.

Lees ook:

Donald Trump: een ontstellend zwakke leider

Donald Trump ziet zichzelf als een sterk leider. Daar windt hij geen doekjes om. Een imago te creëren van sterk leiderschap lijkt zelfs het voornaamste doel van zijn presidentschap te zijn, schrijft Patrick van Schie, directeur van de TeldersStichting.

En weer klapt iemand uit de inner-circle van Trump uit de school

Een voormalig medewerkster doet een boekje open over de president. En zijn woede daarover spoort haar alleen maar aan.

Deel dit artikel

Van oudsher regeert een staatshoofd via het parlement, per decreet of desnoods via dwang; sinds Donald Trump hebben wij een president die regeert per tweet

Anders dan de jaren zeventig dachten is niet alles politiek: zoiets zou iedere democratische orde juist stante pede vernietigen