Column Bas den Hond

Trumps impeachment is wel zeker. Is zijn afzetting echt ondenkbaar?

De komende week zou het zomaar even rustig kunnen worden in de Amerikaanse politiek. Donderdag is het Thanksgiving, de dag dat families zich verzamelen rond de kalkoen en proberen om niet over politiek te praten, want daar komt maar ruzie van. In de week rond die landelijke vrije dag is het Congres op reces.

Maar de Democraten die het voortouw hebben bij de impeachment van Donald Trump zullen geen vakantie nemen. Dat zijn de leden van de commissie voor de inlichtingendiensten van het Huis van Afgevaardigden. Die werken komende week aan het onderzoeksverslag over het Oekraïne-schandaal, waarover de afgelopen weken getuigen in het openbaar hebben verteld. Dat verslag gaat naar de commissie voor justitie van het Huis. Die gaat de aanklachten formuleren waarover het voltallige Huis van Afgevaardigden zal stemmen.

Die aanklachten zullen uiteraard gaan over wat Trump volgens al die getuigen in Oekraïne heeft misdaan: het land onder druk zetten om corruptieonderzoeken te openen die hem politiek goed uit zouden komen. Daarnaast kan Trump aangeklaagd worden voor het hinderen van het onderzoek daarnaar. Hij heeft zijn medewerkers en ministeries verboden om het Huis informatie over de zaak te geven. En tenslotte kan het hinderen van het onderzoek naar de Russische steun bij zijn verkiezing in 2016 hem alsnog een aanklacht opleveren. Speciaal aanklager Robert Mueller stelde vele voorbeelden van die tegenwerking vast, maar diende geen strafklacht in. Een president kan zo lang hij in functie is, niet vervolgd worden voor ambtsmisdrijven. Maar wel ‘impeached’.

Is er daar een meerderheid voor? Trump zelf riep vrijdag in een telefonisch interview met de hem welgezinde tv-zender Fox News dat het nog geen gelopen race is. Volgens hem zal fractieleider Nancy Pelosi het uiteindelijk niet aandurven. De Republikeinse partij bestookt de districten waar Democratische afgevaardigden geen al te grote meerderheid hebben met tv-advertenties, om hen onder druk te zetten. Maar wil impeachment niet doorgaan, dan moeten van de Democratische meerderheid in het Huis toch 23 wat afgevaardigden afhaken. Bijna niemand gelooft daarin.

Als het Huis de aanklachten aanneemt, is de president alleen nog maar ‘impeached’, dat wil zeggen voorgedragen voor afzetting. De Senaat moet dan over hem beslissen. In die fase kan Trump vrijspraak verwachten, omdat de Republikeinen er een meerderheid hebben en hem trouw lijken te blijven. Maar dan nog is het een pijnlijke schram op zijn presidentschap.

Komt hij daar echt niet meer onderuit? Er is de afgelopen weken één uitweg opgeborreld. Die is onder andere bepleit door de Trump-gezinde columnist Marc Thiessen van de Washington Post. En hij werd druk besproken op de conservatieve zender Fox News, waar Trump graag naar kijkt, tijdens de pauzes van openbare verhoren van de impeachment-commissie. Die uitweg is een berisping.

Het idee is, dat de Democraten en de Republikeinen het op een akkoordje zouden kunnen gooien. De Democraten zouden afzien van impeachment, buigend voor het gegeven dat er voor het werkelijk afzetten van Trump toch niet genoeg stemmen zijn in de Senaat. De Republikeinen zouden akkoord gaan met ‘censure’, een officiële berisping van de president voor wat het Congres als wangedrag ziet.

Te laat voor een stevige correctie

Het is geen gek idee. Trump, en het land, zouden dat zien als een stevige correctie. Het Congres zou dan tenminste hebben uitgesproken dat er normen zijn die een president niet mag overschrijden bij het uitoefenen van zijn ruime bevoegdheden. En er wordt voorkomen dat die normen juist de prullenbak in gaan doordat Trump wordt vrijgesproken in de Senaat. Hij en zijn opvolgers zouden zich in dat geval immers voortaan op dat precedent kunnen beroepen.

Maar het is vermoedelijk al te laat om de weg naar een berisping in te slaan. Zeker in het Huis van Afgevaardigden, maar ook in de Senaat, hebben prominente Republikeinen er voor gekozen de daden van de president verbaal compleet wit te wassen. Getuigen die kwamen vertellen over de activiteiten die diplomaten in Oekraïne op zijn bevel ondernamen, maakten ze uit voor Trump-haters. Slechts enkele Republikeinse Congresleden noemen zijn druk op Oekraïne ‘ongepast’.

Bijna zeker zal de Senaat dus geconfronteerd worden met een pakket impeachment-aanklachten. Wat daarmee vervolgens gebeurt, is nog geen uitgemaakte zaak. De ‘rechtszaak’ wordt voorgezeten door de opperrechter van het land, John Roberts. Maar die heeft als enige taak de regels te interpreteren die de Senaat zelf heeft opgesteld voor de procedure.

Flink rekken van de zaak

Net als in een normale rechtszaak kunnen advocaten van de president meteen aan het begin pleiten voor het stopzetten ervan, bijvoorbeeld wegens overduidelijk gebrek aan bewijs. Maar dat gaat niet gebeuren. De Republikeinse meerderheid is maar krap, drie stemmen. Er zijn voldoende senatoren in die fractie die vinden dat Trump er zo gemakkelijk niet mee weg mag komen. Donald Trump zelf heeft – mogelijk omdat hij geen andere keus heeft – de afgelopen dagen gezegd dat hij juist uitkijkt naar een uitgebreide behandeling, waaruit dan duidelijk zijn onschuld naar voren zou komen.

Er is ook iets te zeggen, vanuit tactisch Republikeins gezichtspunt, voor juist het flink rekken van de zaak. Maar liefst zes Democratische presidentskandidaten – Michael Bennet, Kamala Harris, Cory Booker, Amy Klobuchar, Bernie Sanders en Elizabeth Warren – zijn ook senator. Zo lang de rechtszaak duurt, moeten ze in de Senaat zitten, hun mond houden en luisteren. Ze kunnen dan niet door het land reizen om campagne te voeren voor de Democratische nominatie. En daarvoor zijn de eerste voorverkiezingen, in Iowa en New Hampshire, al begin februari.

Kort of lang, aan het eind wordt Trumps vrijspraak voorspeld. De getuigenissen van de afgelopen weken over de Oekraïne-affaire laten weinig ruimte voor twijfel over wat de president daar probeerde te bereiken – onder andere corruptie-onderzoeken naar presidentskandidaat Joe Biden en zijn zoon Hunter. Maar dat heeft aan zijn steun onder de Republikeinse kiezers in het land weinig afbreuk gedaan. En daardoor zijn er ook in de Senaat nu geen Republikeinse voorstanders van afzetting.

Trump kan bovendien best een paar stemmen missen: een eenvoudige meerderheid is niet genoeg om hem te veroordelen, het moet een tweederde meerderheid zijn, 67 stemmen. Dat betekent dat twintig Republikeinen hem zouden moeten laten vallen. Die zullen er niet komen, daarvoor is de angst om niet meer herkozen te worden, te groot.

Een geheime stemming?

Tenzij... de stemming geheim is. Dat is hij volgens de huidige regels niet. Maar die regels kunnen veranderd worden met een gewone meerderheid, opperde Juleanna Glover, een Republikeinse politieke adviseur, onlangs op de website Politico. Haar ‘verrassend plausibele scenario voor afzetting van Trump’ gaat zo: er zijn geen twintig, maar wel vier Republikeinen die ervoor durven uit te komen dat ze de handelwijze van de president afkeuren. Die vier vormen samen met alle Democraten een meerderheid van 51 stemmen. Die meerderheid dwingt af dat de stemming over afzetting een geheime stemming wordt. Als dat eenmaal zo ver is, voorspelt Glover, zal blijken dat heus wel twintig Republikeinse senatoren zullen zijn die vinden dat Donald Trump geen president meer hoort te zijn.

Wat een vreselijk idee, zegt James Antle van het blad The American Conservative. Niet zozeer omdat hij Trump als president wil houden, maar omdat het vertrouwen in de politiek er nog verder door zou dalen. Vooral bij de miljoenen aanhangers van Trump.

“Het is niet moeilijk te voorspellen wat voor samenzweringstheorieën er zullen komen over een doorgestoken kaart bij de stemming”, schrijft hij. “Trump zelf is het product van een legitimiteitscrisis in de Amerikaanse politiek, vooral wat betreft de leiders van de Republikeinse partij in de ogen van de eigen kiezers. Massale medeplichtigheid van Republikeinen in het wegsturen van Trump in een geheime stemming zou die crisis alleen maar erger maken.”

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden