Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Trumps bijeenkomsten zijn voor de media niet meer interessant, maar zijn dreigementen doen het nog prima

Weer lagen de media dagenlang aan de voeten van Donald Trump. Een journalist vroeg hem woensdag naar de machtsoverdracht ingeval hij de presidentsverkiezingen op 3 november verliest. Zal hij vreedzaam van het toneel vertrekken? “We zullen zien wat er gebeurt”, zei de president, met zijn vaste formulering voor als hij zich nergens op wil vastleggen. “Je weet dat ik heb geklaagd, heel krachtig geklaagd, over de stembiljetten. En de stembiljetten zijn een ramp”, voegde hij er aan toe.

Hij bedoelde: stembiljetten die per post aan kiezers worden toegezonden, al of niet op hun verzoek, zodat ze ook per post kunnen stemmen. Volgens Trump – maar niet volgens de mensen die er verstand van hebben – is dat vragen om fraude.

‘Je moet dit vergelijken met wat Mussolini deed’

Met zijn vaagheid raakte hij een gevoelige zenuw. “Al zijn uitspraken samen vormen, als je ze serieus neemt, de ernstigste bedreiging tot nu toe voor vrije en eerlijke verkiezingen in dit land”, analyseerden de politieke verslaggevers van de Washington Post. En in gesprek met de linkse nieuwszender MSNBC koos de anders zo bedaarde Michael Beschloss, die als historicus het doen en laten van presidenten bestudeert, voor grote woorden: “Je moet dit vergelijken met wat Mussolini deed.”

Trumps houding riep uiteraard felle kritiek op bij de Democraten. En zelfs bij de Republikeinen kreeg hij voor zijn standpunt de handen niet op elkaar. De Republikeinse fractieleider in de Senaat, Mitch McConnell, twitterde geruststellend: “De winnaar van de verkiezingen op 3 november zal worden beëdigd op 20 januari. Er zal een ordelijke overdracht zijn, zoals die er sinds 1792 elke vier jaar is geweest.”

Misschien valt het dus allemaal mee. Als Trump wint, is er hoe dan ook geen probleem met een president die de verkiezingsuitslag niet erkent – alle ogen zullen dan wel gericht zijn op zijn tegenstander Joe Biden. En als Trump verliest, is het goed mogelijk dat hij toch gewoon vertrekt, of door de Republikeinen vriendelijk doch beslist op het vliegtuig naar New York of Florida wordt gezet.

Het coronavirus

Maar één ding heeft hij er in ieder geval mee bereikt: eind september werd er in de media meer gepraat en geschreven over Trump en zijn gebrek aan respect voor politieke normen, dan over de meer dan 200.000 doden die er vielen door het coronavirus.

Je zou denken dat de pers ondertussen zijn les geleerd heeft, schrijft de journalistieke veteraan James Fallows in The Atlantic. Maar nee. Nog steeds vallen journalisten voor het spektakel dat Donald Trump hen bereidt, en dat altijd weer goed is voor opwinding en kijkcijfers. En nog steeds werken ze volgens een stramien dat evenwicht in de verslaggeving lijkt te beloven, maar in werkelijkheid het nieuws verdoezelt dat ze van de daken zouden moeten schreeuwen.

Hij vergelijkt de houding van de pers met die van Robert Mueller, de speciale aanklager die moest onderzoeken of Trump zich bij de verkiezingen actief van de hulp had voorzien van de Russische regering. Mueller liet zich keer op keer verrassen door het het Witte Huis en door Trumps medestanders elders in de regering, omdat hij daar een fatsoen veronderstelde dat niet aanwezig was.

Kenmerkend is wat er gebeurde met zijn eindrapport: het werd niet meteen gepubliceerd, eerst gaf minister van justitie William Barr er een samenvatting van uit. Daarin werd Trump veel onschuldiger voorgesteld dan in het rapport zelf. Mueller had die gang van zaken duidelijk niet verwacht, en protesteerde er hulpeloos tegen, in een brief. Maar de opzet was al gelukt: de pers slikte die samenvatting, ook grote kranten als de New York Times en de Washington Post konden zich niet voorstellen dat de minister van justitie van de VS, een functionaris die zich traditioneel onafhankelijk mag opstellen van de president, de waarheid geweld aan zou doen. Het gevolg: toen het rapport zelf eenmaal gepubliceerd werd, maakten de beschuldigingen erin op Trumps aanhang geen enkele indruk meer.

Er zijn nog vele andere lessen die de pers niet heeft geleerd volgens Fallows. Al die aandacht voor Trumps wilde uitspraken die er nog steeds is. Het enerzijds/anderzijds formuleren van politieke disputen, alsof er regelmatig niet duidelijk één partij de realiteit aan zijn kant heeft, terwijl de andere partij de boel bij elkaar verzint.

Groundhog Day

Het is net de film Groundhog Day, klaagt Fallows, die 25 jaar geleden al het boek “Breaking the News” schreef over dit soort problemen. “Maar tot nu toe zonder het uiteindelijke, zwaar bevochten inzicht van Bill Murray, dat je naarmate de dagen verstrijken nieuwe vaardigheden op kunt doen. Voor Murray waren dat dingen als piano spelen en Frans leren. Voor de pers kan dat de komende dagen zijn: het aanpakken van de drie meest schadelijke gewoonten bij het verslaan van Donald Trump: de enerzijds/anderzijds aanpak, alles bekijken vanuit het standpunt van de campagnes, en inzetten op kijkcijfers en kliks.”

Die gewoonten zijn inderdaad een probleem van de Amerikaanse journalistiek, en ze hebben bijgedragen aan de verkiezingsoverwinning van Trump in 2016.

Het enerzijds/anderzijds maakte dat de Russische inmenging in die verkiezingen moest concurreren met het schandaaltje rond de privé email-accounts die Hillary Clinton gebruikte als minister van buitenlandse zaken.

En de jacht op kijkcijfers zorgde er voor dat campagne-bijeenkomsten van Trump steevast live werden uitgezonden. Zo spannend werden die gevonden, dat de nieuwszenders in mei 2016 beelden lieten zien van een leeg podium, in afwachting van de kandidaat, terwijl hun camera’s op dat moment ook aanwezig waren bij Hillary Clinton, die aan een speech was begonnen.

Er is wel iets veranderd

Maar hoewel Fallows’ klacht begrijpelijk is, is er is toch wel iets veranderd. De hierboven geciteerde inschatting van de Washington Post, dat Trump het verloop van vrije en eerlijke verkiezingen in gevaar brengt, werd door de krant gebracht met de kleinst mogelijke slag om de arm, ‘als je zijn uitspraken serieus neemt’.

Opvallend is ook dat er bij de media nauwelijks aandacht is voor de vermeende misstappen van Bidens zoon Hunter Biden in Oekraïne. Volgens de Republikeinen had hij daar bij een corrupt bedrijf gewerkt, en geprofiteerd van het vice-presidentschap van zijn vader. Een rapport daarover van een commissie in de Senaat, waarin de Republikeinen de meerderheid hebben, werd plichtmatig gemeld. Maar het had geen invloed gehad op de Amerikaanse politiek, schreef de Washington Post, en daarna werd het weer stil.

En wie behoefte heeft aan een dosis Trump-op-campagne, moet tegenwoordig flink zappen. Zijn bijeenkomsten worden nog maar zelden live uitgezonden, zelfs niet door het rechtse Fox News. Zorg om de gezondheid van de verslaggevers en cameramensen is een factor, de bijeenkomsten zijn vaak binnen, en Trump-aanhangers zijn niet erg geneigd om mondkapjes te dragen en afstand te houden Maar de campagne-organisatie van Trump levert zelf video aan, en ook daar maken de nieuwszenders geen gebruik van.

Misschien hebben de tv-zenders dus toch wel iets geleerd van hun Trumpverslaving van vier jaar geleden. Of ze hebben gewoon gemerkt dat hij niet meer de enorme kijkcijfers van toen meebrengt. In dat geval zijn het de kijkers die wijzer zijn geworden.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden