Column

Trump zal ontdekken dat eenvoudige oplossingen onmogelijk zijn

"Het zou mij niet verbazen als Trump oprecht die eenheid wil herstellen. Maar de kans dat dit lukt is klein." Beeld anp

Het Verenigd Koninkrijk kreeg zijn Brexit en de Verenigde Staten van Amerika krijgen Trump. De oorzaken zijn vergelijkbaar. Te veel politici en commentatoren hebben deze revolutionaire golf niet zien aankomen, stelt Rob de Wijk.

De onderste sociale lagen en delen van de middenklasse zijn het hardst door de mondialisering getroffen en hebben het gevoel niet gehoord te worden. Zij zijn het voornaamste slachtoffer van de langdurige economische stagnatie van na de financiële crisis, voelen zich in hun veiligheid bedreigd door terroristen en in hun identiteit door migranten. Tegelijkertijd hebben ze het gevoel dat de politieke elite hen negeert. Het resultaat is klassiek: het sociale contract tussen volk en leiders wordt verbroken en opstanden dreigen. Ook klassiek is dat radicale populisten in een dergelijke situatie een greep naar de macht doen.

Te veel politici en commentatoren hebben deze revolutionaire golf niet zien aankomen omdat ze bezig zijn met het spel en de analyse op de vierkante millimeter en fundamentele ontwikkelingen negeren. Als je er wel aandacht voor vraagt is hoon je deel. Dat gebeurde bijvoorbeeld in de reactie op mijn column van 2 september waarin ik het inmiddels niet meer zo hypothetische scenario beschreef dat in Amerika en Europa populisten aan de macht komen. Collega Emphimenco serveerde die column af met de zin 'Maar hoe zit het echt?' Trump 'verliest in alle staten die ertoe doen', wist hij.

Wie naar de brede trend keek kon dit soort ontwikkelingen zien aankomen. Het gemor onder de bevolking is al een hele tijd gaande, maar je moest het wel willen zien. Dat gemor past zoals gezegd bij een tijd waarin zekerheden, inclusief de onaantastbaar geachte macht van het Westen, op de tocht staan. Daarop zijn twee reacties mogelijk: aanpassen of afschermen. Aanpassen is noodzakelijk, maar grote delen van het electoraat kiezen intuïtief voor iemand die zegt hen te beschermen. Dit hebben we in de geschiedenis vaker gezien, met als dieptepunt de jaren dertig van de vorige eeuw.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Barack Obama en zijn opvolger Donald Trump, die vanaf 20 januari 2017 het stokje van hem zal overnemen. Beeld anp

Polarisatie en afrekening

Als we naar de geschiedenis kijken dan is er een kans dat de huidige revolutionaire golf hele maatschappijen verscheurt en dat van Trumps vrome belofte dat hij de eenheid in de Verenigde Staten wil herstellen niets terechtkomt. Het zou mij niet verbazen als Trump oprecht die eenheid wil herstellen. Maar de kans dat dit lukt is klein, omdat hij een deel van de bevolking heeft gemobiliseerd dat juist polarisatie en afrekening wil.

Neem de blanke, werkloze, gemarginaliseerde man uit de Rust Belt, de teloorgegane oude industriegebieden. Die heeft weinig op met de winnaars van de mondialisering. Hij verwerpt solidariteit omdat hij die zelf nooit heeft ervaren.

Maar Trump zal erachter komen dat eenvoudige oplossingen onmogelijk zijn. Uiteindelijk zal ook hij erkennen dat aanpassen aan de nieuwe wereldorde noodzakelijk is en isolationisme en protectionisme averechts werken. Maar dan is de geest al uit de fles.

Trump is wederom een overgangspresident die net als Obama zijn land de nieuwe tijd in moet loodsen. Het internationaal georiënteerde aanpassingsbeleid van Obama heeft in de ogen van velen niet gewerkt; dus is het nu tijd voor isolationisme en protectionisme.

En als dat niet werkt dreigt in Amerika een echte opstand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden