Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Trump onderschatte het coronavirus en staat op het punt dat nog eens te doen

Er zijn sinds het coronavirus in de VS opdook twee gevechten tegelijk aan de gang. Het eerste is het epidemiologische gevecht dat nu bijna ieder land ter wereld voert: de verspreiding van de ziekteverwekker remmen, door het openbare leven goeddeels stil te leggen. Het tweede is het politieke gevecht over de vraag of de regering het virus niet heeft onderschat, en dat misschien zelfs nog steeds doet.

Het strijdtoneel van dat tweede gevecht is vooral de persconferentie die president Donald Trump dagelijks geeft. Daarin begint hij steevast met het oplezen van de statistieken van de dag. Die betreffen niet, zoals elders in de wereld, de besmettingsgevallen, ziekenhuisopnamen, bezette bedden op de intensive care en de doden, maar vooral wat de regering allemaal materieel voor elkaar heeft gekregen: afgeleverde beademingsapparatuur, gedistribueerde mondkapjes, aangemeerde hospitaalschepen.

Trumps conclusie is telkens: we zijn goed bezig, beter kan het niet. En binnenkort kunnen we hopelijk allemaal weer aan het werk. De laatste dagen voegt hij er zelfs een datum aan toe: 1 mei.

Na bijdragen van zijn adviseurs, waaronder vice-president Mike Pence en immunologen Anthony Fauci en Deborah Birx, krijgt de pers de kans om aan de orde te stellen wat er allemaal nog niet goed gaat: dat ondanks al die activiteiten ziekenhuizen nog steeds te kampen hebben met een gebrek aan apparatuur en materiaal. En dat er lang niet genoeg testkits zijn om te onderzoeken waar mensen weer veilig de straat op kunnen.

Kans op nieuwe piek

Deskundigen vrezen het ergste voor het geval Trump werkelijk binnenkort besluit dat de economie genoeg geleden heeft. Er kan dan zomaar opnieuw een piek komen in het aantal ziektegevallen. En dat terwijl die in New York nu maar net aan het stabiliseren zijn, en dat in een aantal andere grote steden nog moet gebeuren. “Dan zitten we in juli of augustus weer in dezelfde situatie als nu, zei dr. Christopher Murray, die aan de universiteit van Washington het verloop van de ziekte in modellen probeert te vangen, tegen CBS.

Ook Anthony Fauci zei zondag, in interviews met een aantal politieke praatprogramma’s, dat het versoepelen van de beperkingen zeker nog niet landelijk zal kunnen. Dat zal Donald Trump niet bevallen.

Tegen Jake Tapper van nieuwszender CNN zei Fauci bovendien iets dat de president helemaal dwars zal zitten. Gevraagd of er niet veel ellende zou zijn voorkomen als de regering enkele weken eerder in actie was gekomen, toen duidelijk was dat China met een heftige uitbraak te kampen had, of toen de eerste coronagevallen in de VS opdoken, zei hij: “Je hebt gelijk, het is duidelijk dat als we vanaf het begin alles hadden stilgelegd, het wel iets anders was gelopen. Maar er was veel verzet tegen het stilleggen indertijd.”

Het verwijt dat de regering-Trump het virus wekenlang liet oprukken is niet alleen maar gemakkelijk achteraf-praten van politieke tegenstanders, of van stuurlui-aan-wal die opiniestukken in de media schrijven. Regelmatig doken de afgelopen weken berichten op over de alarmsirenes die al begin januari klonken binnen het overheidsapparaat en zelfs binnen het Witte Huis. Steeds sterker suggereerden die dat op tijd reageren, zoals Zuid-Korea deed, best had gekund.

‘Paniekzaaier’

Zaterdag gaf de New York Times dat beeld handen en voeten. De krant sprak tientallen betrokkenen, en kwam in het bezit van email-discussies tussen deskundigen, waarin met stijgende wanhoop de laksheid van de regering werd besproken.

In de loop van januari kreeg Trump van steeds meer kanten te horen dat het coronavirus een ernstig probleem zou kunnen worden. Die berichten kwamen onder andere van zijn eigen inlichtingendiensten, maar ook van zijn minister van volksgezondheid Alex Azar. Maar Trump vertrouwde de inlichtingendiensten niet. En hij vond Azar een ‘paniekzaaier’.

Helemaal pijnlijk is dat een door Trump normaal gesproken zeer vertrouwde adviseur, Peter Navarro, het gevaar van een epidemie klemmend aan de orde stelde. In een uitgelekt memo schreef hij eind januari al dat er door nietsdoen mogelijk een half miljoen doden zouden vallen, en dat de economische schade biljoenen dollars zou kunnen bedragen.

Navarro is econoom, geen epidemioloog. Hij bemoeit zich vooral met buitenlandse handel. Hij is de geestelijk vader van veel maatregelen van het type ‘Amerika eerst’, zoals het heffen van invoerrechten om de handelsbalans tussen de VS en China recht te trekken. Zijn advies over het coronavirus paste daar naadloos bij: hij vond dat er een inreisverbod uit China moest komen. Dat kwam er, al was het geen compleet verbod, op 31 januari. Maar andere maatregelen nam Trump niet.

Het was voor zijn adviseurs vechten tegen de bierkaai. Een hele maand later was de president bijvoorbeeld meer ontdaan over de smak die de beurs maakte op 25 februari, na een openbare waarschuwing door de directeur van het landelijke Centrum voor Vaccinatie en Longziekten, dan over de waarschuwing zelf. Het was, zei die functionaris, Nancy Messonnier, een kwestie van tijd voor het virus om zich heen zou grijpen en ieders leven ernstig zou belemmeren.

Volgens de bronnen van de New York Times had ze dat achteraf beter niet kunnen zeggen. Een aantal deskundigen had Trump een concreet plan willen aanbieden om het virus af te remmen. Maar de reactie van Trump ontnam hen de moed; hij zou er op dat moment toch niet naar luisteren. Pas drie weken later werd wat ze hem hadden willen voorstellen, alsnog beleid.

Als hem gevraagd wordt of hij nu spijt heeft van die vertraging, wimpelt Trump dat steevast verontwaardigd af. Hij wijst dan op de reisbeperkingen uit China, de incorrecte informatie die in het begin uit China kwam en hinderlijke regelgeving over testen (welke is niet duidelijk) uit de regeringsperiode van Barack Obama.

Tegelijkertijd wil hij ook niet toegeven dat de komst van het virus hem verraste. “Ik had al het gevoel dat het een pandemie ging worden, lang voordat het zo betiteld werd”, zei hij half maart. Maar dat het in de VS zo ernstig zou worden, kon niemand weten, houdt hij vol. Dat memo van Peter Navarro, waarin dat stond, had hij nooit gezien, zei hij afgelopen maandag.

Dat is misschien waar. Maar volgens de bronnen van de New York Times wist hij wel wat erin stond. Zijn medewerkers wezen hem erop. Zijn reactie: irritatie dat zijn adviseur zijn zorgen op schrift gesteld had.

Nepnieuws

Die irritatie is begrijpelijk. Trump mag onthullingen die voor hem pijnlijk zijn graag afdoen als nepnieuws, verzonnen door een krant die zich beroept op anonieme bronnen die volgens hem helemaal niet bestaan. Als die krant zich kan beroepen op concrete documenten, wordt dat lastig.

Het kan zijn dat Trumps trouwe aanhangers zijn onschuld blijven aannemen. Maar de president kan daar niet blind op vertrouwen. De opleving in de populariteitspeilingen die zijn dagelijkse persconferenties hem opleverden, is alweer voorbij. En het nieuws dat de Amerikaanse regering op de hoogte was van de komst van het virus, en weken eerder voor de bevolking in de bres had kunnen springen dan ze deed, werd ook door de anders zo Trump-vriendelijke zender Fox News redelijk prominent gebracht.

Naarmate de dagelijkse beperkingen en de economische schade langer voortduren, zal bereidheid om ‘oorlogspresident’ Trump het voordeel van de twijfel te gunnen, eerder af- dan toenemen. En zal de president, die de verkiezingen van 3 november angstwekkend dichtbij ziet komen, sterker in de verleiding komen om die belemmeringen dan maar op te heffen.

Hij zal daarbij goed luisteren naar zijn deskundige adviseurs, beloofde hij zaterdag in een interview met Fox News. Maar, zei hij, ‘of je het leuk vindt of niet, het is in zekere zin ook een kwestie van instinct.’

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Lees ook:

Anthony Fauci: de topwetenschapper die er tot nu toe mee weg komt Trump publiekelijk tegen te spreken

Anthony Fauci is het wetenschappelijke gezicht van de Amerikaanse aanpak van de coronacrisis. Hij komt er tot nu toe mee weg om Trump publiekelijk tegen te spreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden