OpiniePolitieke correctheid

Trek niet zo snel de discriminatiekaart

null Beeld

Politieke correctheid remt een kritische houding, ook aan universiteiten, schrijft filosoof Sebastien Valkenberg in een reactie op Michiel Bot. Aanleiding is een rel over de uitspraak van het Engels van een docente met Indiase achtergrond.

Waar maakte ik me druk om? Michiel Bot had gelezen hoe ik waarschuwde voor een oprukkende ­politieke correctheid, maar vroeg zich af waar de dreiging zat (Opinie, 30 april). Ik was volgens de universitair docent (Tilburg University) in de ban van een vijandbeeld, opgeroepen door rechtse ideologen in de VS. Die hadden na de Koude Oorlog geen vijand meer. Er zou behoefte zijn ontstaan aan een nieuwe vijand: de ‘progressieve elite’ die met ‘politieke correctheid’ iedereen de mond snoert, aldus Bot. Was het maar zo overzichtelijk.

Ter illustratie verwees ik naar de populaire dekolonisatiefilosofie op universiteiten. Studenten zijn erdoor met meel in de mond gaan spreken. Deze observatie komt van politicoloog Jonathan Holslag, bepaald geen rechtse complotdenker. Het viel hem op hoe zijn studenten zich amper nog durven uit te spreken tegen de onderdrukking van de Oeigoerse minderheid in China. Ze willen geen neokoloniaal zijn en beschouwen mensenrechten als ‘slechts’ een westerse uitvinding. Wanneer het besmuikte spreken ertoe leidt dat je genocide niet meer aan de kaak stelt, dan zouden wij allen ons daar druk om moeten maken.

Holslag ontbreekt in het korte opiniestuk van Bot. Hij gaat in op een ander voorval, dat zich afspeelde op zijn universiteit en dat ik had gememoreerd. Zonder kennis van zaken, luidde het verwijt.

Ik had me erover verbaasd hoe een kritische studentenevaluatie was geëscaleerd. Na afloop van een college was er kritiek op het Engels van de docente: ‘Vooral de uitspraak laat soms te wensen over en heb ik als storend ervaren’. Een rel was geboren. De docente met Indiase wortels vatte de kritiek zwaar op. Ze zag er ‘accent discrimination’ in en schermde zelfs met juridische stappen.

Een native speaker kan onmogelijk gebrekkig Engels spreken

Dreigende taal. Zo laten studenten hun kritische commentaar voortaan achterwege, vreesde ik. Die zorg was onterecht volgens Bot. Had ik me verdiept in de kwestie, dan wist ik dat zijn collega ‘een native speaker’ is, dus kon ze onmogelijk gebrekkig Engels spreken. De kritiek moest derhalve duiden op dis­criminatie. Slechte evaluatie weerlegd; ik zat in het feitenvrije kamp.

Dat gaat te snel. Iemand kan een taal perfect beheersen en tegelijkertijd moeilijk verstaanbaar zijn. Fundamenteler is de vraag: waarom zo gretig om in de kritische evaluatie discriminatie te herkennen? Dat zijn we in andere gevallen ook niet.

Neem de Nederlandse docent die perfect Engels spreekt maar met een duidelijk tongval. Steenkolenengels, heet het dan. De spot dient hij lijdzaam te ondergaan. Of hij gaat op cursus. Het is ondenkbaar dat deze docent de hoon ervaart als aanval op zijn identiteit. Laat staan dat hij pareert met: discriminatie.

Lees ook:

‘Politieke correctheid maakt ons dom’

In zijn boek Policor in de polder verzamelde Sebastien Valkenberg tientallen binnenlandse en buitenlandse voorbeelden van politiek correct denken. ‘Dat Amerikaanse gedoe steekt de oceaan over.’

Wie zich druk maakt over vrijheid van meningsuiting moet de feiten niet verdraaien

Rechtse opiniemakers zien kritiek op racisme en seksisme al snel als ‘politieke correctheid’ naar Amerikaanse model. Daarbij imiteren ze zelf een rechts discours dat zijn oorsprong heeft in de VS, stelt Michiel Bot, universitair docent in Tilburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden