null Beeld -
Beeld -

Plein 2Sport en politiek

Topsport en mensenrechten gaan niet altijd samen: van de ‘Hitlerspelen’ tot het beruchte biertje met Poetin

Sportevenementen boycotten in nare landen? Kamerleden vragen er wel om, maar krijgen niet vaak hun zin.

Wendelmoet Boersema

Het ‘lid Tom van der Lee’ van GroenLinks deed deze dinsdag het verzoek nog maar weer een keer in het wekelijkse vragenuur. Nederland moet afzien van een regeringsdelegatie naar de Olympische Winterspelen in China, stelt hij. Het land dat de eigen bevolkingsgroep van de Oeigoeren opsluit, uitbuit en hun mensenrechten met voeten treedt, is deze winter gastheer van alle schaatsers, bobsleeërs, schansspringers en andere sportievelingen.

Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma van D66 vraagt zich ook al langer af waarom de Nederlandse regering een feestje zou vieren in een land ‘waarvan de Tweede Kamer heeft gezegd dat er genocide plaatsvindt’. Een motie van zijn hand om de koning en de premier thuis te laten, haalde twee weken geleden net geen meerderheid. Misschien dat een tweede poging wel slaagt, nu zelfs de Amerikaanse president Joe Biden heeft gezegd thuis te blijven.

Beruchte biertje

Een groot deel van de Kamer ziet liever geen herhaling van het beruchte biertje, de foto waarop koning Willem-Alexander en koningin Máxima ietwat geforceerd proostten met een in ski-jack gestoken president Poetin. Bijna acht jaar geleden waren de Winterspelen in het Russische Sotsji, en er gingen ook toen stemmen genoeg op om de Russische president dit eerbetoon niet te gunnen. Rusland had destijds net een anti-homowet aangenomen en ook andere grondrechten worden er geschonden zoals de persvrijheid.

Juist het gebrek aan discussie over een boycot rond de ‘Hitlerspelen’ van 1936 in Berlijn is – achteraf beschouwd – heel opmerkelijk. De Duitse Joden werden toen al jaren uit het maatschappelijk leven en dus ook uit de sport geweerd. Het virulente anti-semitisme en de vervolgingen van politieke tegenstanders door Hitler waren geen geheim. Toch heeft de Tweede Kamer noch de regering toen over deelname of een boycot gedebatteerd, zo blijkt uit Politieke spelen, een interessante scriptie over dit onderwerp die is terug te vinden op de site van het Montesquieu-Instituut. In andere landen woedden wel dergelijke discussies, niet altijd met andere uitkomst.

In de hitte na de inval van de Sovjet-Unie in Hongarije in 1956 was er voorafgaand aan de Spelen in Melbourne wel fel debat. Sportbestuurders hadden contacten met Kamerleden en tezamen met de grote maatschappelijke verontwaardiging leidde dat tot de eerste grote boycot van de Spelen in Melbourne. Nederlandse sporters bleven thuis, om niet naast de sovjetsporters te hoeven staan. In 1980, vlak na de inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan, zwengelde premier Dries van Agt – een verdienstelijk wielrenner – het debat over een mogelijke boycot zelf aan. Nederland ging uiteindelijk wel, Amerika niet.

Tegenstander

In 2008 wierp Erica Terpstra zich als voorzitter van het Nederlands Olympisch Comité (NOC-NSF) op als tegenstander van een boycot van de Zomerspelen in China. Een groep BN’ers onder leiding van cabaretier Erik van Muiswinkel had daartoe opgeroepen. ‘De sporters hebben de arena niet gekozen’, aldus de voormalig topzwemster en VVD-politica. Overigens spreekt Terpstra een woordje Chinees, maar zij is ditmaal stiller dan in 2008.

Topsport en mensenrechten, het blijft een ongemakkelijk duo. De sportbonden en het IOC beslissen over toewijzing van evenementen en menen dat het hun taak niet is om repressieve regimes te corrigeren. Politici voeren vervolgens een achterhoedegevecht, als de sporters hun tas allang gepakt hebben. Zo draait Max Verstappen zijn rondjes op het circuit van de Saoedische ‘moordprins’, en gaat het Nederlands elftal onder leiding van Van Gaal spelen in de letterlijk met bloed, zweet en tranen gebouwde stadions in Qatar.

Na zoveel jaren discussie over boycots zit er misschien een beetje beweging in. Niemand heeft meer de illusie dat op de Olympische Spelen en wereldkampioenschappen alleen de eer, het meedoen en de regels van de sportarena gelden. Misschien is het wachten op de volgende generatie Kamerleden die na hun politieke loopbaan een plek in de internationale sportbonden veroveren.

Topsportende Kamerleden

1. Jeanet van der Laan (D66, nationaal vrouwenvoetbalelftal 2001-2003)

2. Mieke Sterk (PvdA, estafetteploeg OS 1968, wereldrecord )

3. Erica Terpstra (VVD, zwemmen OS 1960 en 1964, twee medailles)

Bij een eerder versie van dit artikel stond per abuis dat de Spelen in 1936 in München waren.

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden