Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Toch gek: er is een linkser politiek klimaat, maar de linkse partijen profiteren er niet van

Ik heb het niet geturfd, maar hoe vaak zal het binnen de coalitie niet zijn voorgekomen dat ChristenUnie en D66 moesten inbinden als het ging om zaken als duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en een humanitair vluchtelingenbeleid? En hoe vaak was dat omdat het CDA – dat op grond van zijn uitgangspunten dichter bij de ChristenUnie zou moeten staan dan bij de VVD – de kant koos van de rechtse liberalen? Deze treurige stand van zaken is tekenend voor de zwakke positie van de sociaal-groene politiek in Nederland. En de dominantie van het populistische geluid in het publieke debat, begonnen met Pim Fortuyn, heeft dat nog versterkt, omdat VVD en CDA zich daarin lieten meezuigen.

Dat dit heeft kunnen gebeuren, heeft tal van oorzaken en het populisme kwam ook niet uit de lucht vallen, maar ik wil er hier één element uitpakken, namelijk de versplintering aan de linkerzijde. Die maakte het mede mogelijk dat ook de PvdA als regeringspartij onder het juk van de VVD doorging – en nu door de rol van Asscher gehandicapt is in de oppositie – terwijl GroenLinks nooit aan regeren toekwam. Waren deze twee partijen in elkaar geschoven, dan had hun stem veel meer gewicht in de schaal kunnen leggen. Bovendien zou het ze extra zetels opleveren. Dus hup, fuseren.

Er lijkt alle ruimte te zijn voor een correctie

Deze gedachte is natuurlijk niet nieuw, ik heb er zelf op deze plek ook weleens eerder voor gepleit, maar dit weekeinde kwam de zaak door twee publicaties weer krachtig bovendrijven. In de eerste plaats was er een kiezersonderzoek van I&O Research, waarover de Volkskrant berichtte. Daaruit komt naar voren dat de meeste kiezers vinden dat het de afgelopen tien jaar wel rechts genoeg is geweest, er lijkt alle ruimte te zijn voor een correctie.

Dat geldt het sterkst op sociaal-economisch vlak: veel minder geloof in de marktwerking in de zorg en andere sectoren, basisbeurs terug, pensioenleeftijd naar 65, minimumloon omhoog. Maar ook op niet-materieel vlak lijkt de gure wind te luwen: geen verdere bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, blijven meedoen aan vredesmissies, minder steun voor keiharde opstelling jegens migranten.

Oproep tot vorming van progressieve volkspartij

Tegelijkertijd, dat is toch gek, vertaalt deze zwenking zich niet in voorgenomen stemgedrag, en de peilingen bevestigen dat: de linksere partijen profiteren niet van het linksere klimaat. Dat brengt mij op de tweede publicatie, een stuk in NRC van Hubert Smeets, auteur van de binnenkort verschijnende biografie van D66-oprichter Hans van Mierlo. In de geest van Van Mierlo roept Smeets op tot de vorming van een progressieve volkspartij, die zou moeten bestaan uit PvdA, GroenLinks en D66.

Of Van Mierlo’s partij nog steeds in dit rijtje thuishoort, weet ik niet zeker, maar daar gaat het mij nu niet om. Wat Smeets terecht aanvoert, is dat het ter bescherming van de democratie zelf – nog los van de politieke richting – onvergeeflijk is dat progressieve slagkracht verloren gaat. We kunnen de verdediging tegen de hooligans van het populisme niet overlaten aan VVD en CDA. Zoals Smeets noteert: het idee van Rutte dat hij de PVV ‘plezierig klein’ zou houden, is een illusie gebleken.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden