Tinkebell heeft Tinkebell niet meer nodig

Tinkebell Beeld Mark Kohn

Bijna drie jaar was ze, inclusief haar kenmerkende roze kleding en bril, columnist. Bij haar vertrek kijkt Katinka Simonse (haar echte naam) terug. Is ze veranderd?

Het wandrek en de ringen zijn er nog, in de gymzaal op de begane grond van de voormalige basisschool in Amsterdam waar Katinka Simonse haar atelier heeft. Aan rek en ringen had ze geen hekel, wel aan touwklimmen, vertelt de kunstenares, sinds jaar en dag beter bekend als Tinkebell.

Een verdieping hoger zijn drie jonge vrouwen druk aan het werk. Ze maken deel uit van het team dat Tinkebell om zich heen heeft verzameld en dat onderzoek doet naar een ambtsbericht uit 2000 over de Afghaanse veiligheidsdiensten. Op basis daarvan werd begin 2015 een Afghaan uitgezet omdat dit ambtsbericht elke oud-medewerker van deze diensten tot verdachte bestempelt van oorlogsmisdaden.

De perikelen rond deze Feda Amiri vormden afgelopen jaar een belangrijk thema in de wekelijkse column van de in Zeeland geboren Simonse. Bijna drie jaar was ze, inclusief haar kenmerkende roze kleding en bril, iedere dinsdag te vinden op de opiniepagina's van Trouw.

Kort voor ze als columniste bij Trouw begon sprak Arjen Visser met haar voor 'De Tien Geboden'. Niet zo bijster goede herinneringen aan haar ouders hadden haar ervan overtuigd dat ze beter geen kind kon krijgen, geen ouder moest worden, vertelde ze hem. Bovendien, zei ze, paste een kind niet in haar leven. "Mijn werk is veel belangrijker." En ja, ze snapte best dat mensen haar soms vervelend vinden. Ze ergerde zich zelf ook weleens aan zichzelf. Maar als Tinkebell, zei ze, kreeg ze nu eenmaal meer voor elkaar dan als Katinka Simonse.

Bij haar vertrek een terugblik op de afgelopen jaren. Wat is er gebeurd. En: is ze veranderd?

Tinkebell
"Tinkebell was mijn alter ego, een soort bescherming. Ik kon me achter haar verbergen, dingen doen die ik zelf, als Katinka Simonse, moeilijk vond: zaken uitvergroten, shockeren en op die manier mensen proberen bewust te maken.

"Dat was zo toen ik bij Trouw als columnist begon, maar dat is snel daarna veranderd. Ik heb Tinkebell nu niet meer nodig om iets te durven doen. Ik weet dat ik het kan.

"Die verandering is gekomen toen ik bezig was met mijn film over het fosfaatprobleem. Ik ontdekte dat we met te veel mensen zijn om allemaal te kunnen blijven eten. Ik concludeerde dat ik me voor mijn werk moest laten steriliseren. Maar je kunt natuurlijk niet je alter ego laten steriliseren. Dat moet je zelf doen. Ik kon de realiteit niet meer laten zien als iemand anders. Die realiteit moest ik zelf ondergaan. Ik kon niet meer terug. Daarna ben ik heel ziek geworden. Twee maanden lang, ik kon nog amper een kopje thee zetten.

"Sindsdien vallen Tinkebell en Katinka samen. Er bestaat geen uitknop meer. Ik kan geen moment van de dag meer stoppen met nadenken en werken. Dat is verschrikkelijk vervelend, maar het is gewoon zo. Tinkebell of Katinka, het maakt niet meer uit. Maar Tinkebell is nu eenmaal de naam waaronder veel mensen mij kennen."

Ouder worden
"Ik wil graag een meisje blijven. Een meisje heeft iets kinderlijks, iets onbevangens. Ik wil die blik houden. Hoe ouder je wordt, hoe bevooroordeelder je naar de wereld kijkt, merk ik. Dat wil ik niet. Ik vind het belangrijk dat alles open blijft.

"Ik ben nu 36, maar word vaak jonger geschat. Dat is ook weleens lastig. Ik doe natuurlijk tamelijk absurde dingen. Het lijkt gauw of ik maar wat roep, dat het allemaal grootspraak is. En als mensen dan denken dat je 25 bent, is de reactie al snel: ja ja, het zal wel.

"Af en toe voel ik de behoefte om te zeggen hoe oud ik ben en hoelang ik al bezig ben. Ik weet echt wel waar ik het over heb. Ik doe dit werk niet alleen al bijna 17 jaar, ik doe het ook met succes. Er is nog nooit iets mislukt.''

De familie Amiri
"Toen op 6 januari vorig jaar mijn column over de Afghaanse familie Amiri verscheen had ik niet kunnen vermoeden waar dat op uit zou lopen. Ik had gedacht dat het bij die ene keer zou blijven. Voordat Feda Amiri werd uitgezet, had ik hem nog nooit gesproken.

"Ik liep tegen die kwestie aan, ik noem het een error in het systeem, en ik had er ruimte voor om die fout op te pakken.

"Het gaat niet goed met de familie. Feda zit in India. Hij is daar veilig maar daar is ook alles mee gezegd. Zijn familie hier heeft grote schulden en dan moeten ze hem ook nog onderhouden. Er is veel ziekte geweest, psychisch zijn ze er allemaal slecht aan toe. Dochter Tamana heeft sinds twee, drie maanden uitslag op haar benen, het lijken een soort brandwonden. Ze heeft steunkousen gehad en allerlei onderzoeken, maar ze komen er niet achter wat het is. Waarschijnlijk is het gewoon stress. Ze kan bijna niet meer lopen, nauwelijks eten binnenhouden, ze is heel mager geworden. Het hele gezin is aan het eind van zijn Latijn."

Ambtsbericht
"Feda Amiri is Nederland uitgezet omdat hij verdacht wordt van oorlogsmisdaden. Die verdenking is gebaseerd op een ambtsbericht uit 2000. Dat stelt dat iedereen die onder het communistisch regime voor de Afghaanse veiligheidsdiensten heeft gewerkt en promotie heeft gemaakt, dat alleen heeft kunnen doen doordat hij andere mensen heeft gemarteld en vermoord. UNHCR en Amnesty International hebben onderzoek gedaan of die bewering klopt, maar ze hebben er geen bewijs voor kunnen vinden.

"Ik heb Feda in India opgezocht en hem twee weken lang ondervraagd. Op basis van wat hij mij vertelde, kan ik zeggen dat ik geloof dat hij onschuldig is. Daar kan natuurlijk niemand iets mee, dat is mijn onderbuikgevoel. Bovendien realiseerde ik me dat ook al zóu ik onomstotelijk kunnen bewijzen dat hij onschuldig is, dan is dat nog steeds onvoldoende. Want er is nog altijd dat ambtsbericht dat zegt dat hij hoe dan ook schuldig is. Als hij inderdaad onschuldig is, betekent dat dat het ambtsbericht niet klopt. Dat wil ik uitzoeken.

"Ik heb nu allerlei mensen om mij heen verzameld die zoveel mogelijk getuigen aan het horen zijn over wat er in die tijd is gebeurd. Dat leggen we allemaal vast. We krijgen veel hulp aangeboden en er is ondertussen een crowdfunding gestart. Op justiceforfeda.com en 100testimonies.com kun je volgen hoe het verloopt.

"Ik praat ook regelmatig met mensen uit de Tweede Kamer. Die voelen ook wel dat er iets niet klopt, dat er onschuldige mensen de dupe worden. Dat er meer onderzoek nodig is. Maar het probleem is voor hen te klein, niet urgent genoeg, dus gebeurt het niet.

"Ik pak altijd de errors aan die iemand anders niet oppakt. Ik kan me best bezighouden met het klimaatprobleem, en dat is echt een groot probleem, maar dan mag ik achter in de rij aansluiten. Dat zal niet zoveel verschil maken. Maar er is niemand die tijd wil stoppen in vermeende oorlogsmisdadigers, dat maakt het ook interessant."

Slachtoffers
"We spreken ook met slachtoffers. Die hebben er geen baat bij om te liegen. Ze hebben soms jaren in de gevangenis gezeten, zijn gemarteld, hebben vrienden en familie verloren. Zij zeggen, en dat vind ik eigenlijk het sterkste argument, dat de beulen destijds professionals waren, mensen die hadden geleerd om te martelen. De methoden die werden gebruikt zijn zo akelig, die voer je niet maar even uit.

"Ook de slachtoffers hebben belang bij wat ik doe. Dat ambtsbericht zorgt ervoor dat niemand wordt berecht. Slachtoffers zien natuurlijk graag die beulen achter de tralies, logisch. Dat gebeurt nu niet omdat alles en iedereen op één hoop worden gegooid. Iemand van wie bekend is dat hij voor de veiligheidsdienst heeft gewerkt wordt uitgezet en dan is het klaar. Terwijl je natuurlijk wilt dat iemand die honderden mensen heeft gemarteld en vermoord, gestraft wordt. Dat is gerechtigheid. Dat is iets anders dan iedereen bij voorbaat schuldig verklaren."

Het individu
"Ik ben van dit alles een film aan het maken. 'Do it yourself' is de titel. Die film moet een handleiding worden, een manual: hoe kun jij in je eentje, als individu, een ogenschijnlijk onoplosbaar probleem aanpakken en oplossen.

"Ik wil die film maken, omdat we ons steeds machtelozer voelen. We kijken televisie, lezen de krant, maar er is zoveel aan de hand dat we onze schouders ophalen en denken dat we er toch niets aan kunnen doen.

"Ik geloof daar niet in. Ik geloof dat je als individu onwijs veel kan. de enige voorwaarden zijn voldoende tijd en voldoende inzet. Met de nadruk op voldoende.

"Op het moment dat mensen vertrouwen krijgen dat ze een probleem kunnen oplossen, zullen ze dat ook gaan doen."

Kunst
"Er heeft niemand potentieel meer macht dan de kunstenaar. Het is jammer dat kunstenaars dat vaak zelf niet zien. Iedereen die iets verandert in de wereld is geïnspireerd vanuit de kunst. Dat kan muziek zijn, een film, een schilderij van een landschap. Ja, een schilderij van een landschap kan iemand intens gelukkig maken. Denk je eens in wat een energie zo'n gevoel kan opleveren. Alleen: landschappen schilderen is niet mijn vak.

Ik snap wel dat mensen mij activist noemen, maar een activist is doorgaans iemand die zegt dat anderen iets verkeerds doen. Terwijl ik zeg: Wij doen rare dingen, ook ik, ik betrek mezelf er in.

De film die ik nu maak is geen gewone documentaire. Een documentaire legt vast, grijpt niet in. Ik wil met deze film juist een verandering bewerkstelligen. Het gaat op wereldniveau allerlei andere visies op die tijd in Afghanistan teweegbrengen. Nog belangrijker: Mijn film gaat mensen ertoe aanzetten om veel meer problemen op te lossen. Dat is heel groot."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden