OmbudsmanEdwin Kreulen

Tijdens de live persconferenties over corona stellen journalisten soms ‘domme’ vragen, maar niet zonder reden

Stellen journalisten wel goede vragen tijdens de live persconferenties over corona? Dat blijkt niet eenvoudig, en bedenk dat de ministers ook lijsttrekkers zijn.

De kwestie

De persconferenties van het kabinet over de coronamaatregelen zijn kijkcijferhits: miljoenen burgers horen hoe premier Mark Rutte en ‘coronaminister’ Hugo de Jonge op 23 maart de ‘intelligente lockdown’ aankondigen, later verlichtingen aankondigen en in oktober en november weer de touwtjes aantrekken. Nadat beiden zijn uitgesproken blijft bij de NOS de camera aanstaan, zodat de eerste vragen van journalisten te horen zijn. Daarna schakelt de omroep op televisie over naar de studio, maar op internet zijn ook de andere vragen en antwoorden te beluisteren. Bijna al deze keren doet Trouw daags daarop verslag van deze persconferentie op de voorpagina.

De standpunten

Burgers maken zich op sociale media druk om ‘het lage niveau’ van de vragen van journalisten. Zo wordt er volgens hen gevraagd naar zaken die juist net zijn uitgelegd, ontbreken kritische vragen zoals ‘waarom mag het vliegverkeer gewoon doorgaan?’ en lijken de vragenstellers soms de ernst van het virus te miskennen. Voorbeeld is de eerste vraag nadat Rutte in april aankondigde dat de maatregelen maar gedeeltelijk worden verlicht. De mensen hebben zo hun best gedaan, zegt de televisieverslaggever, en “wat krijgen ze er voor terug: nog eens drie weken verlenging van de maatregelen. Hoe rijmt u dat met elkaar?”

Bij de lezerspost aan Trouw is minder kritiek terug te vinden dan op sociale media, hoewel het in april een inzender niet zou verbazen wanneer Rutte op journalisten zou reageren met het beroemd geworden verwijt van Louis van Gaal aan een journalist: ‘Ben ik nou zo slim of ben jij nu zo dom?’ De laatste keer verwonderen twitteraars zich over de vraag aan Rutte of de casino’s openblijven, een vraag gesteld door een journalist van Trouw. Die vraag stelde hij om duidelijk te krijgen hoe consequent het kabinet is, licht deze parlementair verslaggever toe. “Theaters en bioscopen waren al wel gesloten.” Rutte zocht het even na: ook de casino’s moeten dicht.

Deze Haagse verslaggever volgde verschillende persconferenties over corona. In zijn ervaring valt het met het niveau van de vragen mee. Wel kan hij zich voorstellen dat het lijkt alsof de eerste vragenstellers ‘naar de bekende weg’ vragen. “Die zijn van televisie en radio, die willen voor hun kijkers en luisteraars nog een keer samenvatten wat de grootste veranderingen zijn, en dat horen van de bewindslieden. En voor hen is het belangrijker om van tevoren een vraag klaar te hebben.” Hoe langer de persconferentie duurt, hoe specifieker de vragen worden, zegt hij. “De kijker ziet dat niet meer omdat de live uitzending al is gestopt.”

Zelf beslist de verslaggever pas tijdens de persconferentie wat hij vraagt. “Er is weinig ruimte om door te vragen, iedereen moet aan bod komen.” Achteraf is er geen ruimte om met de bewindslieden wat langer te praten. De laatste keer vroeg hij niet alleen naar het casino, maar ook of de vorige ronde maatregelen wel op tijd was ingezet. Het aantal besmettingen was immers hard gestegen. “Maar Rutte en De Jonge zijn erg goed in het ontwijken van lastige vragen. Het kan inderdaad lijken of ze gemakkelijk wegkomen.”

Beide bewindslieden willen de bevolking voorlichten op deze persconferenties, maar dat biedt hun ook een podium, merkt de verslaggever op. “Zeker toen ze weer strengere maatregelen voorstonden, leek hun populariteit te groeien. Vergeet niet dat de verkiezingen naderen.” Tegenstanders als Lodewijk Asscher en Jesse Klaver hebben zo’n podium niet. “Als het wat rustiger wordt met corona, zou de krant misschien eens een andere vorm moeten bedenken dan de persconferenties steeds op de voorpagina.”

Oordeel

Persconferenties zijn normaal niet zichtbaar voor het grote publiek. Audiovisuele media gaan vaak voor en hebben een ander belang dan kranten, die meer tijd hebben voor duiding. De eerste vragen geven dus een vertekend beeld. Een goed gesprek met de bewindslieden is moeilijk bij deze vorm.

Zoals de Haagse verslaggever al aangeeft bieden deze kijkcijferhits twee lijsttrekkers voor de komende verkiezingen een podium. Misschien dat daarom de vragen van journalisten, inspelend op informatie die men pas kort volledig heeft, amateuristischer overkomen dan de goed voorbereide presentatie van Rutte en De Jonge. Een extra reden om goed na te denken over een andere manier om deze persconferenties in de krant te brengen.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden