Tijd voor een nieuw landbouwmodel

Beeld anp

DE WEEK IN VOEDSEL - Nu de Russische boycot op Nederlandse exportproducten de boel op scherp heeft gezet, zijn boeren, beleidsmakers en politici genoopt tot het zoeken van nieuwe oplossingen om minder kwetsbaar te zijn. CDA-leider Sybrand Buma pleit voor zelfvoorzienende landbouw in Nederland, maar wat zijn de kaders?

Buma wil zelfvoorzienende landbouw: een Nederland dat alleen niet nicheproducten produceert - de Nederlandse landbouw is onder andere sterk in de export van tuinbouwproducten als paprika's en tomaten - maar zich weer meer gaat toeleggen op het produceren van bulk. "De graankraan uit Oekraïne of Rusland kan zomaar worden dichtgedraaid", zegt Buma, "Het kan zomaar dat de groenten uit Kenia of Tanzania ons niet meer bereiken. Daar moet je je op voorbereiden."

Buma ziet de zelfvoorziening overigens breder dan alleen Nederland, hij doelt op de Europese veiligheidszone. Toch zijn de voorbeelden die hij noemt, graan en groenten, opvallend. Al sinds jaar en dag komt het grootste deel van het graan in Nederland 'van ver': uit Oost-Europa inderdaad, en uit de Verenigde Staten.

Daarentegen is groenten produceren juist iets waar Nederland goed in is. Het feit dat er boontjes uit Kenia in de supermarkten liggen, of zelfs aardappels uit Israël, heeft meer te maken met de voorkeur van de consument voor de nieuwste oogst en, uiteraard, de laagste prijs.

Buma's oproep geeft de spagaat waarin de Nederlandse landbouw terecht is gekomen goed weer. Onder het mom van vrije marktwerking is er tientallen jaren zoveel mogelijk gedaan om handelsbelemmeringen weg te nemen. En met succes, want de Nederlandse zuivel-, tuinbouw- en vleessector concurreren wereldwijd mee op de wereldmarkt, zo stelden ook boerenvoorman Albert Jan Maat en minister Kamp in een reactie op BNR.

De Nederlandse exportpositie als de 2e agro-exporteur ter wereld wordt vaak geroemd. Interessant is nu om te kijken waar Nederland daadwerkelijk geld mee verdient. Want hoewel de zuivel- en tuinbouwsector wereldwijd voorlopen, staat met name die laatste sector al jaren onder druk, juist omdat zoveel tuinders veel van hetzelfde maken. Ze zijn niet onderscheidend, en dus voor de prijs en hun inkomen afhankelijk van het aanbod op de wereldmarkt.

CDA-fractieleider Sybrand Buma.Beeld ANP

Waar Nederland geld mee verdient is niet slechts het produceren van zoveel mogelijk goedkope melk, tomaten of varkensvlees. Nederland heeft haar sterke positie in de landbouw vooral te danken aan de haven en het daarbij behorende agro-foodcomplex. Met andere woorden: Nederland is niet in de eerste plaats een productieland, maar een doorvoerland.

Denk er eens over na: hoe kan het kleine Nederland, de tweede landbouwexporteur ter wereld zijn, na een land zo groot als de Verenigde Staten? Omdat we een beetje produceren, en een boel doorvoeren. En daar goed geld aan verdienen. Dat zet de uitspraken van Buma in een heel ander licht: als Nederland zelfvoorzienend gaat worden, kan het dan geld blijven verdienen met voedsel doorvoeren?

Uiteraard is het belangrijk om een sterke landbouwsector te hebben in Nederland. Maar mede door de lage prijzen als gevolg van het zelf veroorzaakte productieoverschot, staat de landbouwsector en met name het inkomen van individuele boeren al jaren onder druk.

Daarnaast produceren boeren niet alleen voedsel, ze geven ook het landschap vorm. Landbouw vormt de basis van de economie, en een sterke band tussen consument en producent is belangrijk. Daarom is het prijzenswaardig dat het CDA nu de discussie over de landbouw van de toekomst aanzwengelt. Elke crisis is een kans, en in een crisis moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden: welke sectoren hebben toekomst in Nederland, en welke minder?

Er wordt al jaren gekletst over de noodzaak van een transitie naar een duurzame landbouw: ecologisch verantwoord, genoeg voedsel producerend, met inkomen voor de boer en een betaalbare prijs voor de consument. Daarboven hangt de vraag hoe we een economisch duurzame landbouw inrichten. Op export gericht of zelfvoorzienend. Het CDA pakt de handschoen op, welke partij volgt?

Joris Lohman (@JorisLohman) en Marjolein van Vucht (@Marjolein_vv) van de Youth Food Movement (YFM) geven wekelijks een overzicht van wat er speelt in de wereld van voedsel en landbouw. De Youth Food Movement is een jongerenbeweging die zich inzet voor een eerlijker en gezonder voedselsysteem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden