Column Stevo Akkerman

Tijd voor een breed offensief dat de liefde voor lezen doet oplaaien

Het jaar nadert zijn einde, dus het was op de valreep dat ik dit weekeinde de beste bibliotheek 2019 bezocht. In wat van 1661 tot 1875 het Huis van Opsluiting en Tuchtiging heette, en daarna achtereenvolgens de Bijzondere Strafgevangenis en het Huis van Bewaring, heeft Leeuwarden de openbare bibliotheek gevestigd. Wilde ik flauw zijn dan zou ik nu noteren hoe toepasselijk dit is: hele volksstammen ervaren lezen tegenwoordig als een straf, je zou ze op moeten sluiten met een boek en verder niks, en dan nog weet je niet of ze er wel aan zouden beginnen.

Maar de bieb in Leeuwarden is prachtig, een leesfeest in monumentaal-bakstenen verpakking, en dat niet alleen vanwege het architectonische hoogstandje dat hier tot stand is gebracht, maar ook vanwege de open atmosfeer. Er is een café, De Bak geheten, er zijn werkplekken en zitplekken, je kunt er cursussen doen en ja, er zijn ook boeken: de vakjury die deze bibliotheek tot de beste van het jaar uitriep, prees de ‘geweldige collectie’. Het was er druk en je zou zomaar de schrikbarende cijfers uit de internationale onderwijsmeting van deze week kunnen vergeten. Maar het was toch echt zo, het zogeheten Pisa-onderzoek wees uit dat de leesprestaties van Nederlandse leerlingen blijven dalen. Veel erger nog: een kwart van onze tieners balanceert op de rand van laaggeletterdheid.

Een walgelijke tweet van Baudet

Daarmee zitten ze in allerlei opzichten in de gevarenzone. Dit gaat niet meer om de vraag of pubers nog wel iets opsnuiven van de literaire canon, het reikt veel verder. Door hun lage taalvaardigheid zullen zij maatschappelijk minder goed mee kunnen komen, met alle gevolgen van dien. Taal is de sleutel tot vele vormen van kennis en bepaalt in grote mate de toegang tot de verschillende ruimtes van onze samenleving, en dan heb ik het nog niet over het belang van nieuwsgierigheid, het kunnen leggen van verbanden en het begrijpen van redeneringen. Daar is een zeker minimum aan concentratie voor nodig – blijkbaar leren onze scholieren dat niet meer. Het is verleidelijk de smartphone daarvan de schuld te geven, en dat mooie rotding is natuurlijk ook een belangrijke oorzaak, maar in Nederland gaat het lezen veel sneller en ernstiger achteruit dan in vergelijkbare landen – dat lijkt me reden voor extra paniek.

Maar wat te doen? Een bibliotheek, hoe geweldig ook, kan hooguit deel van het antwoord zijn; we hebben een breed offensief nodig dat de liefde voor het lezen doet oplaaien, en iedereen begrijpt dat het onderwijs de plek is waar dat offensief moet beginnen. Maar liefde laat zich niet dwingen, bedacht ik, inmiddels neergestreken aan de leestafel van het grand café in het voormalige postkantoor, niet ver van de bieb. Iemand griste het Friesch Dagblad net voor me weg en ik greep – kind van mijn tijd – naar mijn telefoon om het nieuws te checken. Ik stuitte op een walgelijke tweet van Baudet, ik zag antisemitische rotzooi van Ongehoord Nederland-aanhangers, en ik verwenste de gevangenis van de actualiteit. Het was tijd voor een goed boek.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden