Commentaar Brexit

Tijd om het Britse politieke stelsel te heroverwegen

Hadden de Britten maar een president zoals in Italië. Iemand die een nieuwe coalitie kan proberen af te dwingen als de oude spaak loopt, iemand die boven de partijen staat en de koppen van de partijleiders tegen elkaar slaat als ze moeten ophouden. Want als de brexit-crisis iets duidelijk heeft gemaakt, is dat het politieke systeem in het Verenigd Koninkrijk op dit moment niet functioneert. Voor de oudste democratie ter wereld, zoals de Britten dat graag zien, is dat een pijnlijke constatering.

Belangrijke oorzaak is het ontbreken van eenduidige spelregels. Of liever: de mogelijkheid de politieke spelregels aan te passen aan de omstandigheden van dat moment. Het Verenigd Koninkrijk heeft niet één vaste, geschreven grondwet, alleen een set wetten die de regels bepalen voor onder meer het parlement. Dat werkt goed als iedereen het over de uitleg van die regels eens is, dan wel meningsverschillen na goed overleg bijlegt. Maar dat werkt niet bij de diepe verdeeldheid die er nu bestaat over de brexit, of wanneer een populist zich aan de politieke mores weinig gelegen laat liggen.

In Italië probeerde Matteo Salvini van de Lega Nord nieuwe verkiezingen te forceren door de regering op te blazen, maar besloten andere partijen (die eerder politieke vijanden waren en daar overheen stapten) een nieuwe coalitie te bouwen. Het land kan nu weer door. In Londen blijft het afwachten welke truc premier Boris Johnson vanwege de flexibele politieke regels nu weer kan verzinnen om het parlement te omzeilen. Dat parlement wil geen vertrek uit de EU zonder afspraken, maar wordt het ook niet eens over een alternatief.

Als een stelsel radicalen (in dit geval no-dealbrexiteers, een minderheid in het parlement en de bevolking) zoveel macht toekent, gaat er iets mis. Want een goedwerkende democratie dwingt ook tot het mee­wegen van andere opvattingen, bijvoorbeeld van minderheden. Door het districtenstelsel zijn die al zwak vertegenwoordigd, en als de politieke mores er niet is om ze desondanks tegemoet te komen, ligt machtsmisbruik op de loer. Onder het mom dat daarmee de ‘stem van het volk’ wordt vertegenwoordigd.

Hopelijk stimuleert de pijnlijke brexit-soap de Britten hun stelsel opnieuw te doordenken. Past een referendum in zo’n stelsel, of vertegenwoordigt het parlement de wil van het volk? Is het districtenstelsel nog wel van deze tijd? Is het wenselijk dat als een regering valt, de regeringspartij zelf een nieuwe premier mag kiezen (zoals de conservatieven deden)? Moet het archaïsche Hogerhuis blijven bestaan? En vooral: zijn er voldoende mechanismen die politici dwingen tot compromissen en gematigdheid?

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden